अबको राष्ट्रपति को ?

<p><b>पुस २०, काठमाडौँ |&nbsp;</b>आउँदो फागुन २९ गते राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीको दोस्रो चरणको पाँच वर्षे कार्यकाल सकिएसँगै मुलुकले नयाँ राष्ट्रपति पाउनेछ । सत्ता समीकरणका लागि नयाँ गठबन्धन बनेपछि एमालेको भागमा परेकाले एमालेकै कोटाबाट मुलुकले नयाँ राष्ट्रपति पाउने निश्चितजस्तै छ । तर को हुने टुंगो लागिसकेको छैन । उपराष्ट्रपतिमा माओवादी केन्द्रको मुख्य दाबी छ तर जनता समाजवादी पार्टीले पनि आकांक्षा देखाएको छ ।&nbsp;<br></p><p>बहालवाला राष्ट्रपति भण्डारीलाई एमालेले नै सात वर्षअघि शीतलनिवास पठाएको हो । दुई पटक मात्र राष्ट्रपति हुन मिल्ने संवैधानिक व्यवस्थाका कारण उनी निरन्तर रहने सम्भावना छैन । एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले राष्ट्रपतिका उम्मेदवारका विषयमा मुख खोलेका छैनन् । उनले निकट नेताहरूलाई समेत यसको छनक दिएका छैनन् । एमालेमा आकांक्षी नेताको लबिइङ भने चलिरहेको छ ।</p><p>एमाले उपाध्यक्ष सुवास नेम्वाङले राष्ट्रपतिका लागि आफैं र निकट नेतामार्फत लबिइङ सुरु गरिसकेका छन् । संविधानसभा अध्यक्ष तथा पूर्वसभामुखसमेत रहेका उनले प्रतिनिधिसभा र प्रदेशसभा निर्वाचनको परिणाम आउन थालेदेखि नै एमाले र माओवादीसहितको गठबन्धनको पक्षमा वकालत गर्दै आएका थिए ।</p><p><img src="https://sajhasabal.com/wp-content/uploads/2024/10/248c4874a921aff4161ce3d1de14a50c1672812548.jpg" style="width: 1034px;"><br></p><p>पछिल्लो सत्तासमीकरण निर्माणका लागि एमालेबाट नेम्वाङ, विष्णु पौडेललगायत नेताले सक्रिय भूमिका निर्वाह गरेका थिए । नेम्वाङ सुरुदेखि नै माओवादीलाई प्रधानमन्त्री दिएर भए पनि एमालेले राष्ट्रपति लिनुपर्ने पक्षमा थिए । उनले आफ्नो आकांक्षा पार्टी अध्यक्ष ओलीसँग राखिसकेको स्रोतले जनाएको छ ।</p><p>एमालेको दसौं महाधिवेशनमा नेम्वाङले वरिष्ठ उपाध्यक्ष पदका लागि अन्तिमसम्म अडान राखेका थिए । तर अन्तिममा उनी ईश्वर पोखरेललाई वरिष्ठ उपाध्यक्ष पद छाडेर उपाध्यक्षमा बस्न मञ्जुर भए । पार्टीमा पौडेल–नेम्वाङसहितले छुट्टै गुटको प्रयास गरेको भन्दै ओलीनिकट कतिपय नेता भने असन्तुष्ट छन् । ओलीले प्रतिनिधिसभा विघटन गर्दा नेम्वाङले पार्टीभित्र प्रश्न उठाएका थिए । ‘राष्ट्रपतिका लागि सुवास नेम्वाङ उपयुक्त पात्र हुन् । पार्टीमा अहिले धेरै नेताको सद्भाव नेम्वाङजीलाई नै छ,’ स्थायी कमिटीका एक सदस्यले भने, ‘अध्यक्षको दिमागमा को छ, भन्न सक्ने अवस्था छैन ।’</p><p>एमालेमा कतिपय नेताले संसद्बाहिरको व्यक्तिलाई राष्ट्रपति बनाउनुपर्ने धारणा पनि राखिरहेका छन् । ओली निकटकै कतिपय नेता भने सात दल मिलेर सरकार बनेको र अहिले प्रतिनिधिसभाको एक सिट घट्दा जोखिम हुने तर्कसहित संसद् बाहिरबाट राष्ट्रपति बनाउनुपर्ने पक्षमा छन् । राष्ट्रपतिको उम्मेदवार हुन राजनीतिक दल र सांसद पदबाट राजीनामा दिनुपर्ने संवैधानिक व्यवस्था छ । सांसदमध्ये कोही राष्ट्रपति भए उक्त स्थान रिक्त हुन्छ र त्यहाँ उपचुनाव गर्नुपर्ने हुन्छ । ‘राष्ट्रपति को भन्नेबारेमा केही नामलाई लिएर विभिन्न ढंगले चर्चा हुन थालेका छन् । त्यस्ता कुराकानीमा एक जना भए पनि सांसद नघट्ने गरी बाहिरबाट बनाउनुपर्छ भन्ने मत पनि सुनिन्छ । तर औपचारिक रूपमा पार्टीमा छलफल भएको छैन,’ एमाले स्थायी कमिटी सदस्य कर्ण थापाले भने ।</p><p>संसद्भन्दा बाहिरको व्यक्ति को भन्ने प्रश्नमा थापाले वरिष्ठ उपाध्यक्ष पोखरेल र उपाध्यक्ष अष्टलक्ष्मी शाक्यलगायतको चर्चा सुनेको बताए । पोखरेल प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा काठमाडौं ५ बाट कांग्रेस उम्मेदवार प्रदीप पौडेलसँग पराजित भएका थिए । पटकपटक मन्त्री भएका पोखरेलले निकट नेताहरूसँग आफ्नो आकांक्षा सुनाइसकेका छन् । पोखरेल भने राष्ट्रपतिका विषयमा पार्टीमा कुनै छलफल सुरु नभएको बताउँछन् । ‘अनुमानका भरमा बाहिर केही नेताको चर्चा भए पनि पार्टीमा अहिलेसम्म छलफल भएको छैन । पहिला सभामुख, मुख्यमन्त्री, संघका मन्त्रीहरू नटुंग्याई राष्ट्रपतिको विषय टुंग्याउन हतार छैन,’ उनले भने ।</p><p>चुनावमा त्याग गरेको तथा पार्टीको पुरानो र अनुभवी नेता भएकाले उपाध्यक्ष शाक्यलाई राष्ट्रपति बनाउनुपर्ने एमालेका कतिपय नेताको भनाइ छ । एमालेमा तत्कालीन माधवकुमार नेपाल समूहमा भए पनि पार्टी विभाजनमा साथ नदिएपछि उनी छोटो समयका लागि वाग्मती प्रदेशको मुख्यमन्त्री बनेकी थिइन् । यसपालिको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा पार्टीले टिकट दिए पनि उनले प्रतिस्पर्धा गरिनन् । राष्ट्रपति पदको उम्मेदवारीका सन्दर्भमा शाक्यले व्यक्तिको इच्छाभन्दा पनि पार्टीको निर्णयलाई मान्नुपर्ने बताइन् । ‘पार्टीमा अहिलेसम्म छलफल भएको छैन । छलफल भइहाले पनि पार्टीले जे निर्णय गर्छ त्यही हुन्छ,’ शाक्यले भनिन् ।</p><p>पोखरेल, नेम्वाङ र शाक्य तीनै जनाले ७० वर्षे उमेरहदका कारण आगामी महाधिवेशनबाट पार्टीका कुनै पदमा रहेर सक्रिय राजनीति गर्न पाउँदैनन् । नेम्वाङ २००९, पोखरेल र शाक्य दुवै २०१० सालका हुन् ।</p><p>राष्ट्रपतिका लागि एमालेको भ्रातृ संगठन अखिल नेपाल महिला संघकी पूर्वअध्यक्ष गोमा देवकोटाको पनि चर्चा छ । दसौं महाधिवेशनमा केन्द्रीय सदस्य बन्न चाहे पनि उनी उमेरहदका कारण वञ्चित भएकी थिइन् ।</p><p>एमाले उपमहासचिव प्रदीप ज्ञवालीले राजनीतिक पृष्ठभूमिकै व्यक्ति राष्ट्रपति हुने र को व्यक्ति भन्ने विषयमा अन्तिम समयमा टुंगो लाग्ने बताए । राष्ट्रपति उम्मेदवार बनाउँदा राष्ट्रपति भण्डारीको सुझावले पनि ‘काम गर्ने’ एमालेका अर्का नेताको भनाइ छ ।</p><p>राजनीतिक वृत्तमा एमाले र एकीकृत समाजवादीबीच पार्टी एकता गरी माधवकुमार नेपाललाई राष्ट्रपति बनाउने चर्चा चले पनि एमालेले त्यसलाई सिधै अस्वीकार गरेको छ । एकीकृत समाजवादीलाई सरकारमा ल्याउन प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालले पहल गरिरहेका छन् । ‘पार्टी एकता गरी उहाँ (नेपाल) लाई राष्ट्रपति बनाउने कुनै सम्भावना छैन,’ उपमहासचिव ज्ञवालीले भने ।</p><p><b>उपराष्ट्रपतिमा आकांक्षी धेरै</b></p><p>नयाँ सत्तासमीकरण बनाउने बेला एमालेले राष्ट्रपति र सभामुख तथा माओवादीले प्रधानमन्त्री पद लिने सहमति भएको थियो । सत्ता साझेदार दलले राज्यशक्तिका अन्य पदमा भागबन्डा गर्न बाँकी नै छ । उपराष्ट्रपतिमा माओवादीले मुख्य दाबी गर्दै आएको छ । तर प्रधानमन्त्रीमा दाहाललाई समर्थन गरेको जसपाले सरकारमा जान उपराष्ट्रपति पद दाबी गरिरहेको छ ।</p><p>प्रधानमन्त्री केही समय मात्रै हुने भएकाले उपराष्ट्रपति पद आफैंले राख्नुपर्ने मत माओवादीका आकांक्षीको छ । माओवादीमा पुराना नेता एनके प्रसाईं, पूर्वसभामुख कृष्णबहादुर महरा, ओनसरी घर्ती, स्थायी कमिटी सदस्य दीनानाथ शर्मा, जयपुरी घर्ती मुख्य दाबेदार देखिएका छन् । ‘अध्यक्ष प्रचण्डले धेरैलाई आश्वासन दिनुभएको छ । तर शक्ति बाँडफाँटमा उपराष्ट्रपति माओवादीलाई पर्ने–नपर्ने नै निश्चित छैन,’ माओवादीका एक पदाधिकारीले भने ।</p><p>स्रोतका अनुसार जसपा अध्यक्ष उपेन्द्र यादवले संसदीय दल नेता रामसहाय यादवलाई उपराष्ट्रपति बनाएर उनको निर्वाचन क्षेत्रमा उपचुनाव लड्न चाहेका छन् । अध्यक्ष यादव सप्तरी २ मा पराजित भएका थिए । रामसहाय भने बारा २ बाट निर्वाचित भएका हुन् ।</p><p>राष्ट्रपति भण्डारीको कार्यकाल फागुन २९ मा सकिँदै छ । उनी ०७४ फागुन २९ मा दोस्रो पटक राष्ट्रपति निर्वाचित भएकी थिइन् । उपराष्ट्रपति पुन भने ०७४ चैत ४ मा चुनिएका हुन् । राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिको कार्यकाल पाँच वर्षको रहने संवैधानिक व्यवस्था छ ।</p><p>निर्वाचन आयोगले फागुन तेस्रो साता राष्ट्रपतिको निर्वाचन गर्ने तयारी गरिरहेको छ । आयोगका पदाधिकारीले सोमबार प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालसँग यस विषयमा छलफलसमेत गरेका छन् । राष्ट्रपति हुन संघीय संसद्को सदस्य हुन योग्य भएको, कम्तीमा ४५ वर्ष उमेर पूरा भएको र कुनै कानुनले अयोग्य नभएको हुनुपर्ने व्यवस्था संविधानमा लेखिएको छ ।</p><p>संघीय संसद् र प्रदेशसभा सदस्य मतदाता रहेको निर्वाचन मण्डलबाट राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिको निर्वाचन हुन्छ । संघीय सांसदको ७९ र प्रदेश सांसदको ४८ मतभार कायम गरिएको छ । प्रतिनिधिसभाका २ सय ७५, राष्ट्रिय सभाका ५९ र प्रदेशसभाका ५ सय ५० सांसद गरी यो निर्वाचनमा कुल ८ सय ८४ मतदाता हुन्छन् । राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपति फरक लिंग वा समुदायको हुनुपर्ने संवैधानिक व्यवस्था छ । -कान्तिपुरबाट</p>