खोज

एजेन्सी | अमेरिकी नागरिक डेभिट बेनेट विश्वकै पहिलो यस्तो व्यक्ति हुन्, जसलाई अनुवांशिक रूपमा परिवर्तित सुंगुरको मुटु प्रत्यारोपण गरिएको छ । 

चिकित्सकका अनुसार ५७ वर्षीय बेनेट मानिसको मुटु प्रत्यारोपण गराउन सक्ने अवस्थामा थिएनन् । उनको कन्डिशन धेरै नाजुक भइसकेको थियो । सात घण्टाको परीक्षणको तीन दिनपछि उनको स्वास्थ्यमा सुधार आएको छ । 

यस अप्रेशनको कैयौं मानिसले तारिफ गरेका छन् । कैयौं मानिसको मान्यता छ कि यस चिकित्सकीय प्रयोगपछि प्रत्यारोपणमा जो समय लाग्ने गर्दथ्यो अब त्यसलाई कम गर्न सकिनेछ । साथै विश्वभरका मुटुरोगीको जिन्दगी पनि परिवर्तन हुनेछ । 

तर, कैयौं मानिसहरू नैतिक तरिकाले यो प्रक्रिया मान्य नहुने पनि बताउँदैछन् । बिरामीको सुरक्षा, पशु अधिकार र धार्मिक चिन्तातर्फ पनि संकेत गरिरहेका छन् ।

यस्तोमा आखिर सुंगुरबाट भएको यो प्रत्यारोपण कति विवादास्पद छ ? 

चिकित्साको नजरमा 

यो एक एक्सपेरिमेन्टल सर्जरी हो । जसमा बिरामीले निकै जोखिम उठाउन सक्नुपर्ने हुन्छ । यहाँसम्मकी मेल खाने मानिसको अंग पनि प्रत्यारोपणपछि शरीरले नकार्न सक्छ । यस्तोमा जब जनावरको कुरा आउँछ तब जोखिम अझ बढी हुन्छ । 

यस सफलतापछि मानिसमा जनावरका अंग प्रत्यारोपणबारे सोधखोज गरिरहेका छन् । कैयौं चिकित्सक अन्य अंग पनि प्रत्यारोपण गर्न सकिन्छ कि भनेर कोशिस गरिरहेका छन् । यसलाई जेनोटाँसप्लान्टेशन भनिन्छ । 

सन् १९८४ मा क्यालिफोर्नियामा एक बालिकालाई बबून –लंगुर)को मुटु प्रत्यारोपण गरेर बचाउन कोशिस गरिएको थियो । तर, प्रत्यारोपणको २१ दिनपछि ती बालिकाको मृत्यु भयो । 

यस्ता प्रकारका उपचार निकै जोखिमपूर्ण हुन्छन् । तर, केही मेडिकल नैतिकतावादीका अनुसार यदि बिरामीलाई जोखिमबारे जानकारी छ भने मात्रै अगाडि जान सकिन्छ । 

अस्फोर्ड विश्वविद्यालयमा प्राक्टिकल एथिक्सका यूहिरो चेयर प्रोफेसर जुलियन स्यावलेस्क्यू भन्छन्, ‘उपचारको तत्कालपछि बिरामी मर्छ या मर्दैन भन्ने जानकारी पाउन सकिन्न । तर, जोखम नउठाएरै अगाडि बढ्न पनि त सकिँदैन ।’

उनका अनुसार तत्काल उपलब्ध विकल्प दिनु नै महत्वपूर्ण हुन्छ । जसमा मेकानिकल मुटु र मानविय अंग प्रत्यारोपण पनि सहभागी हुनसक्छन् । डेभिट बेनेटको केसमा काम गरिरहेका चिकित्सकका अनुसार अप्रेशन सही थियो । किनकी बिरामीसँग दोस्रो विकल्प थिएन । यदि समयमै प्रत्यारोपण नगरेको भए तत्काल बिरामीको ज्यान जान पनि सक्थ्यो ।

प्रोफेसर स्लावलेस्क्यू भन्छन्, ‘कुनै पनि सर्जरीभन्दा अघि निकै निकै गम्भीर टिश्यू र नन–ह्यूमन एनिमल टेस्टिङको प्रक्रियाबाटै अघि बढ्नुपर्छ । जसबाट सुनिश्चित हुन्छ कि यो प्रक्रिया पूरै तरिकाले सुरक्षित हो ।’

तर, डेभिडको प्रत्यारोपण भने क्लिनिकल ट्रायलको हिस्सा थिएन । एक्सपेरिमेन्टल ट्रायलमा पहिलोपल्ट नै मानवमा परीक्षण गरिन्छ । जो पहिला कुनै जनावरमा गरिएको हुँदैन । 

यता यूनिभर्सिटी अफ मेरिल्याण्ड मेडिकल सेन्टरकी डाक्टर क्रिस्टिन लाउ भन्छिन्, ‘डेभिट बेनेटको उपचारमा पूरै तयारीमा कुनै चुक थिएन ।’

उनी पनि बेनेटको उपचारमा संलग्न थिइन् । ‘हामस्ले ल्याबमा दशकौंदेखि यस्तो प्रक्रिया अपनाएका छौं । मानिसलाई उक्त अंग दिन सुरक्षित छ भन्ने निश्चित भएपछि मात्रै प्रत्यारोपण गरिएको हो’, उनी भन्छिन् ।

धर्मको नजरमा 

एक अर्को उल्झन जो मानिसका लागि पैदा भएको छ, त्यो हो यस प्रत्यारोपणको प्रक्रिया आस्थाको नजरबाट हेर्दा सही देखिँदैन । जनावरको अंग मानिसमा प्रत्यारोपण गर्न धार्मिक हिसाबले कुनै हालतमा सही नहुने धार्मिक मानिसहरूको मत छ । 

वास्तवमा सुंगुरको अंग मानिसको अंगको आकारसँग मेल खाने भएका कारण नै विकल्पमा सुंगुर छनोट गरिन्छ । साथै सुंगुरको नश्ल बढाउनका लागि पनि अपेक्षाकृत सहज हुने गर्दछ । 

तर, अब सुंगुरको विकल्प यहूदी र मुस्लिम धार्मिक बिरामीलाई कसरी प्रभावित पार्दछ भन्ने मुख्य प्रश्न हो । किनकी यो जनावरबारे यी दुवै धर्ममा निकै सख्त कानून छन् । 

यहूदीको नियममा सुंगुर पाल्नु र खानु दुवै वर्जित छ । तर, यूकेका हेल्थ डिपार्टमेन्टका मोरल एथिकल एडभाइजरी ग्रुपका सिनियर रब्बी चिकित्सक मोशे फ्रिडमेन सुंगुरको मुटु प्रत्यारोपण गर्नु यहूदीका लागि नियम उल्लंघन नहुने बताउँछन् । 

उनले भने, ‘यहूदी कानूनमा पहिलो चिन्ता मानिसको जिन्दगी बचाउनु हो । एक यहूदी बिरामीलाई जनावरको अंग प्रत्यारोपण गर्न सकिन्छ । यदि मानिस जिवित रहने विकल्प आउँछ र भविष्यमा उसको जिन्दगी उत्कृष्ट हुन्छ भने ।’

इस्लाममा पनि यदि कसैको जिन्दगी बचाउने कुरा आउँछ भने जनावरको अंग प्रत्यारोपणको अनुमति छ ।  प्रोफेसर स्यावलेस्क्यूका अनुसार यदि कुनै बिरामीले धार्मिक या नैतिक आधारमा जनावरको अंग प्रत्यारोपण गर्न अस्वीकार गर्छ भने, उसलाई मान अंग दाताको प्रतीक्षा सूचीमा कम प्राथमिकता दिनु पनि हुँदैन । 

उनी भन्छन्, ‘केही मानिस भन्छन्, एकपटक तपाईसँग अंगको लागि मौका छ भने सूचीमा तल झार्नुपर्दछ ।’बिबिसीबाट |