खोज

बिनोद डाँगी/भदौ १८, रोल्पा । ३ महिना भयो फोहोर नउठेको । बिहानै उठ्यो कि फोहोरको थुप्रोको दर्शन गर्नुपर्छ, आज फाल्छ भन्यो, फाल्दैन, भोली फाल्छ भन्यो फाल्दैन हुँदा हुँदा ३ महिना बितिसकेछ ।

लिबाङ नगरपालिकमा व्यापार गर्दै आइरहेका एकजनाले नाम नखुलाउने सर्तमा भने । मैले प्रश्न गरे तपाई आफैले पनि त फाल्न सक्नुहुन्छ नि ? तपाइको पनि दायित्व हैन र ? उनले थपे मेरो फोहोर त म फाल्न सक्छु जलाउन सक्छु, नजल्नेलाई छुट्याएर राख्न सक्छु तर सबैको फोहोर यहि चौरमा आएर थुपारिन्छ अनि कसरी फाल्ने, तपाई आफै भन्नुहोस ? उनको प्रतिप्रश्नले मलाई चुप बनायो । यो दायित्व बिशेष त नगरपालिकाको हैन र ? कथाले छुट्टै मोड लियो ।

साच्चै लिबाङको हराभरा सुन्दरता केही बर्षयता खस्केको महशुस धेरैले गरिसकेका छन । अनि रोल्पाको मुटु मानिने सदरमुकाम लिबाङमा रहेको टुडिखेल त झन बर्षौदेखि थिचोमिचो सहेर बाँचिरहेको छ । कहिले यातायात व्यवसायीका गाडीहरुको, कहिले राजनैतिक तथा सांस्कृतिक कार्यक्रममा हजारौको थिचोमिचो, बिहानै उठेर चिया गफको थिचोमिचो र अहिले फोहोरको थिचोमिचो । यस्तो लाग्दैछ टुडिखेल भुडीखेल र झुलिखेल हुन लागिसक्यो । यसर्थमा टुडिखेलमा जानै हुदैन भनिएको हैन तर यसको सुन्दरतालाई बचाई राखौ भन्ने हो । टुडिखेलमा कहाँबाट आयो यति धेरै फोहोर । सामुदायिक प्रहरी केन्द्रको नजिकै रहेको पानी धारानेर कसरी जम्मा भयो फोहोर ? बास्केटबल कोर्टनेर कसरी खेरियो फोहोर ? नजिकैको स्रोतलाई मान्ने हो भने लिबाङ टुडिखेलमा फोहोर त्यसै जम्मा भएको हैन । एकजनाले फोहोर फालेपछि त्यसैको सिको गर्दै अरुले पनि त्यहि फालेका रहेछन ।

फाल्दा फाल्दा अहिले फोहोर टन्न छ । अर्को कुरा पनि आयो । फोहोर आफै टुडिखेलमा लिएर आउदा लाज हुने भएर धेरैले टेकमानलाई समेत बोकाएर पठाउदा रहेछन । बिडम्बना थिचोमिचो सहनेमा टुडिखेल नै परेको छ । कुनै समय ग्रिन पार्क बनाउने धारणा सम्म आएको टुडिखेल अहिले न वार न पार छ । लिबाङ नगरपालिकाको फोहोर व्यवस्थापनको लागि अहिले निकै चुनौति देखिएको छ । नगरपालिका व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष फविन्द्र आचार्य भन्नुहुन्छ के गरिएन फोहोरकै लागि र के गरिरहेको छैनौ ।

उहाँले प्रमुख चुनौति भनेको स्थायी डम्पिङ साईड नहुनु नै रहेको बताउनु भयो । अस्थायीको लागि कालोपहिरा, पधेरीखोला, धाङसी खोला जता गएपनि टिकाउ भएन र स्थानीयको बिरोध हुदा एकाग्रता हुन नसकेको बताउनु भयो । नगर बासिहरुले अहिले फोहोर किन फाल्दैनौ भनेर प्रश्न आफुलाई गरिरहेको तर समस्या नबुझेकोमा दुख व्यक्त गर्नुभयो । ३ महिना अगाडिसम्म लगातार उठिरहेको फोहोर अहिले किन रोकियो भनेर कसैले वास्ता नगरेको र ३ महिना अगाडिसम्म कसरी उठाइयो कति थिचोमिचो सहेर फालियो भन्नेमा कसैले चासो नदिएको बताउनु भयो ।

पैसा छ तर फाल्ने ठाँउ छैन । पहिचान गरिएका ठाँउहरुमा पनि केही स्थानियहरुको लगातारको बिरोधले यो समस्या झनै जटिल बनेको छ । मेवाङमा नगरपालिकामै कार्यरत कर्मचारी विपिन कुवरको जग्गामा २ दिन डोजर ले खनिसकेको अस्थायी डम्पिङ साईड तेस्रो दिनमा स्थानियले डोजर नै फिर्ता पठाइदिएपछि झनै दुखी भएको उहाँले बताउनु भयो ।

हिजो बिहिबार जिल्लाका क्रियाशील राजनैतिक दलहरुको रोहबरमा मेवाङका बुद्धिजीविहरुसंग छलफल समेत गरिएको छ । छलफल सकारात्मक रहेको र केही महिनाको लागि उक्त जग्गा अस्थायी डम्पिङ साईडको रुपमा प्रयोग गरिने संभावना रहेको बताउनु भयो । आचार्यले नगरपालिकाको लागि नै काम गर्दा पनि धेरैले आर्थिकको लागि गरेको भनेर आरोप समेत आएको बताउनुभयो ।

उनीहरु गर्दैनन आफुले गर्दा पनि खुट्टा तानिरहन्छन उहाँले थप्नुभयो । आर्थिकको कारोबारमा आफुहरु चेक बाट चल्ने भएकोले आएर खाताहरु सबै हेर्न पनि आग्रह गर्नुभयो । फोहोर व्यवस्थापनको लागि अहिले कोषमा ४ लाख ८० हजार रुपैया रहेको र त्यसमध्ये पनि केही अस्थायी डम्पिङ साईडमा खर्च गरिसकिएको बताउनुयो ।

फोहोर व्यवस्थापनको लागि विगत २ बर्ष अगाडिसम्म प्रत्येक पसलबाट १०० रुपैया उठाएको तर अहिले त्यो पनि छोडिसकेको उहाँले बताउनु भयो । स्थायि डम्पिङको लागि अझै केही बर्ष लाग्ने भएकोले पनि अस्थायीको पहिचानको लागि नगर व्यवस्थापन समिति जोडतोडले लागिरहेको छ । फाहोर व्यवस्थापन आफ्नो रहर नभएर सबैको लागि भएको बताउनु भयो । लगातार ३ महिना फोहोर फाल्न नसक्दा वातावरण दुर्गन्धित पनि बनेको धेरैले गुनासो गरिसकेका छन ।

यता लिबाङ नगरपालिका प्रमुख निम बहादुर केसीले पनि फोहोर व्यवस्थापन अहिलेको प्रमुख चुनौति भएको बताउनु भयो । ३ महिना भित्र नउठेको फोहोर अबको ४, ५ दिन भित्रै उठ्ने उहाले बताउनु भयो । २, ३ महिनाको लागि अस्थायि पहिचान गर्न आफुहरु लागिपरेको बताउनु भयो । त्यसका लागि स्थानिय व्यत्तित्व समुह समुदाय सबैसंग लगातार छलफलमा रहेको औल्याउनु भयो । अहिले लिवाङमा बढिरहेको बढ्ढो जनसंख्या र सहरीकरणले पनि यसलाई प्रभाव पारिरहेको बताउनु भयो ।

स्थायि डम्पिङ साइडको लागि प्रक्रिया लामो हुने भएकोले त्यसका लागि अझै केही समय लाग्ने समेत जानकारी दिनु भयो । स्थायि डम्पिङ बनाउदा बातावरणमा प्रभाव पर्छ या पर्दैन भन्ने बारेमा बिस्तृत अध्यय्न समेत गरिने र त्यहाँका सबैसंग सहकार्य गरेर मात्र काम अगाडि बढ्ने भएकोले त्यसका लागि समय लाग्ने बताउनु भयो । त्यो समयसम्म आफुहरु उपयुक्त अस्थायि ठाँउको पहिचानमा लगातार लागिरहेको समेत बताउनु भयो । साथै उहाँले नगरको फोहोर व्यवस्थापन नगरपालिकाको मात्र जिम्मेवारि नभएर सबै नगर बासिको भएको भन्दै सबैलाइ साथ दिन आग्रह समेत गर्नु भयो ।
यता जिल्लामा पहिलोपटक हुन लागेको धार्मिक महोत्सबको आयोजकले उक्त महोत्सब अवधिभर मात्र भएपनि फोहोर व्यवस्थापन गरिदिन संबन्धित निकायलाई आग्रह गरेको छ । जलजला बहुमुखी क्याम्पस रोल्पाको विकासको लागि हुन लागेको महोत्सबको तैयारी पनि तिब्र भइरहेको छ । सहायक क्याम्पस प्रमुख खेम खड्काले पनि फोहोर उठाइदिनको लागि आग्रह गरिरहेको बताउनु भयो । महायज्ञ आफैमा स्वच्छ भएकोले वातावरण सफा हुनुपर्ने छ ।

महोत्सबको महत्व आफुहरुले बुझेको र आफुहरु पनि महोत्सब आयोजकको कार्यसमितिमा रहेकोले महोत्सबलाई सफल बनाउन लागिपर्ने नगर प्रमुख र नगर व्यवस्थापन प्रमुखले बताउनु भयो । नगर व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष फविन्द्र आचार्य र नगरपालिका कार्यालय प्रमुख निम बहादुर केसीले महोत्सब समय भन्दा अगाडि नै फोहोर उठ्ने प्रतिबद्दता समेत दिनु भयो ।

यता लिबाङ बासि भने कहिले गाडि आउला र फोहोर लगिदेला भनेर बसेका छन । केहीले त फोहोर अत्याधिक भएपछि नजिकै लगेर जलाएको र फालेको पनि बताए । घरमा राखिरहदा दुर्गन्धित भएपछि र नगर पालिकाको गाडी नआएपछि अन्तिम बिकल्पको रुपमा फालेको बताए । जे होस आशा गरौ नगरपालिकाको फोहोर छिट्टै उठोस । नगर सफा रहोस ।