खोज

नन्दराम जैशी | साउन १, जुम्ला | आज साउन १ गते अर्थात साउने संक्रान्ति जुम्लामा आजको दिन लुतो फाल्ने राँका हाल्ने लगायतका कार्यहरु गर्दै साउने संक्रान्ति धुमधामका साथ मनाइन्छ ।

सौर्यमान अनुसार साउने संक्रान्ति अर्थात आजका दिनदेखि सूर्य मिथुन रासिबाट कर्कट रासिमा प्रवेश गर्ने भएकोले आजको दिनलाई कर्कट संक्रान्ति पनि भनिन्छ । जुम्लामा आज लुतो फाल्नुका साथै महिना सुनाउने पनि गरिन्छ । वर्षाको काम सकेर हिलो मैलो पखालि भोज खाने चलन पनि छ । असारे हिलोबाट आउन सक्ने रोगबाट बच्न सफा सुग्घर भएर लुतो फाल्ने गरिएको ज्योतिष पण्डित विष्णु प्रसाद उपाध्यायले बताउनुभयो । खेतबारीबाट लुते झारलाई ल्याइ घरको आँगनमा गाइको गोबरले लिपेर दिप राँका अर्थात अग्नीको ज्वालालाई शिरमा घुमाएर कण्डारक राक्षसका नाममा फालिने उहाँको भनाइ छ । लुते झारले शरिर पुछेर फाल्दा रोगहरु निको हुने र शरिरमा स्फुर्ति आउने परम्परागत मान्यता छ । जुम्लामा आज साँझ सबैका घरमा राँका हाल्ने पनि चलन छ । राँका हाल्दा दाउरालाई चिरेर सानो सानो बनाएर घरको छतमा आगो बाल्ने र पारिपट्टिको गाउँतर्फ फर्किएर लुतो लैजाउ भन्दै रमाइलो गरी गाली गर्ने गरिन्छ । साउनमा विशेषगरि सोमबारको दिनलाई महत्वपूर्ण मानिन्छ । विवाहित महिलाले साउनको संक्रान्तिदेखि महिनाभर सौभाग्यको प्रतिक बस्त्र पहिरने र साउन महिनाभर सोमबारको दिन ब्रत बसि शिवजीको पुजा गर्ने गरीएको ज्योतिष पण्डित विष्णु प्रसाद उपाध्यायले बताउनुभयो ।

साउनमा भगवान शिव पार्वतीसँग लुकेर बसेको र पछि पार्वतीले ज्योतिर्लिङ्ग स्थापना गरि त्यसको पुजा गर्न थालेपछि शिव प्रकट हुनु भएको मान्यताका आधारमा हिन्दु महिलाले आफ्ना पतिको दिर्घायु र सुस्वास्थ्यको कामना गर्दै शिवको पुजा आराधना गर्ने गर्छन् । अविवाहित महिला पनि शिव जस्तै सुयोग्य वर प्राप्तिको कामना सहित सोमबारको ब्रत बस्छन् । यो अवधिमा महिलाले रातो, पँहेलो, हरियो बस्त्र, हातमा मेहन्दी र हरियो चुरा लगाउँछन् । आजैदेखि सूर्य दक्षिणायन हुने भएकोले देवताका रात र पितृका दिन हुन्छन् भन्ने मान्यता छ ।