खोज

काठमाडौँ | बेलायतमा हालै आठ यस्ता बच्चाहरू जन्मेका छन्, जसको जन्म तीन जनाको शारीरिक तत्व प्रयोग गरेर गरिएको हो । वैज्ञानिकहरूले यो प्रविधि गम्भीर वंशाणुगत माइटोकन्ड्रियल रोगहरूबाट जोगाउनका लागि विकास गरेका हुन् ।

यस प्रविधिमा आमाको डिम्ब, बाबुको शुक्राणु र तेस्रो महिलाको स्वस्थ डिम्बको माइटोकन्ड्रिया मिसाइन्छ । यद्यपि यो प्रविधि बेलायतमा कानुनी रूपमा एक दशकदेखि मान्य भए पनि, यसबाट जन्मिएका बच्चाहरूमा रोगमुक्ति पहिलोपटक प्रमाणित भएको हो । माइटोकन्ड्रियल रोग सामान्यतया आमाबाट सर्ने गर्छ र यसले शरीरमा ऊर्जा उत्पादनमा गम्भीर समस्या ल्याउँछ । कतिपय अवस्थामा जन्मेको केही दिनमै बच्चाको मृत्यु समेत हुन सक्छ ।

तीन व्यक्तिबाट जन्मिएका बच्चाहरूले करिब ९९.९% जीन आमाबाबुबाट र बाँकी ०.१% तेस्रो महिलाबाट प्राप्त गर्छन् । यही सानो अंशको परिवर्तनले उनीहरूलाई रोगबाट बचाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दछ ।

महिलाहरुको अनुभव

यस प्रविधिबाट बच्चा जन्माएका परिवारहरुले आफ्नो परिचय गोप्य राखेका भएपनि न्यूक्यासल फर्टिलिटी सेन्टरमार्फत अज्ञात रूपमा उनीहरूले आफ्ना भावना व्यक्त गरेका छन्। सोही अस्पतालमा उक्त प्रविधिको प्रयोग गरी ती बच्चाहरु जन्माइएको थियो । ती आमाहरुले भनेका छन् – वर्षौंको अन्योलपछि यो उपचारले हामीलाई आशा दिएको छ ।

माइटोकन्ड्रियल रोग के हो ?

माइटोकन्ड्रियालाई कोषको ऊर्जा घर वा पावरहाउस भनिन्छ। माइटोकन्ड्रिया हाम्रो शरीरका कोशिकाभित्र पाइने स–साना हिस्सा हुन् । माइटोकन्ड्रियाले अक्सिजनको मद्दतले खानालाई ऊर्जामा परिवर्तन गर्छन्, जुन हाम्रो शरीरले इन्धन जस्तै प्रयोग गर्छ ।

माइटोकन्ड्रियाले ठीकसँग काम नगरेको खण्डमा शरीरमा पर्याप्त ऊर्जा उत्पादन हुन सक्दैन जसले गर्दा मुटुको धड्कन चलाउन पनि कठिन हुन्छ। यसका साथै यसले मस्तिष्कमा क्षति पुग्ने, ब्रेनस्ट्रोक हुने, दृष्टि कम हुने, मांसपेशी कमजोर हुने र अंगहरू फेल हुने जस्ता गम्भीर समस्याहरू ल्याउन सक्छ ।

माइटोकन्ड्रिया केवल आमाबाट बच्चामा सर्छ। त्यसैले यो अनौठो प्रजनन प्रविधिमा आमाबाबुका साथै अर्को महिलाको पनि योगदान हुन्छ। जसले आफ्नो स्वस्थ माइटोकन्ड्रिया दान गर्छिन् ।

के हो यो प्रविधि ?

बेलायतको न्यूकासल विश्वविद्यालय र न्यूकासल अपोन टाइन अस्पतालले लगभग एक दशकअघि विकास गरेको ‘तीन डीएनए प्रविधि’ मार्फत जन्मिएका आठ बच्चाहरू माइटोकन्ड्रियल रोगबाट मुक्त देखिएका छन्। सन् २०१७ देखि एनएचएसमार्फत यसको सेवा सुरु गरिएको हो।

प्रविधिमा आमाको र दाता महिलाको डिम्बलाई बाबुको शुक्रकिटसँग निषेचन गरिन्छ। भ्रूण विकासपछि आमाबाबुको डीएनए स्वस्थ माइटोकन्ड्रियायुक्त भ्रूणमा राखिन्छ। यसरी बच्चा आमाबाबुसँग जेनेटिक रूपमा जोडिएको भए पनि माइटोकन्ड्रियल रोग रहित हुन्छ।

न्यू इंगल्यान्ड जर्नल अफ मेडिसिनका अनुसार न्यूकासल फर्टिलिटी सेन्टरबाट २२ परिवारले सेवा लिएका छन्। अहिलेसम्म चार बालक, चार बालिका (जसमा एक जोडी जुम्ल्याहा) जन्मिएका छन्।

सेवा निर्देशक प्रा. बबी म्याकफार्ल्यान्डका अनुसार बच्चाहरू स्वस्थ र उमेरअनुसारको विकास गर्दै छन्, जुन प्रविधिको सफलता र भविष्यप्रतिको आशाको संकेत हो।

जोखिम के छ ?

यस प्रविधिसँगै एउटा जोखिम पनि जोडिएको छ। यदि खराब माइटोकन्ड्रिया स्वस्थ भ्रूणमा सरेमा त्यसले नकारात्मक परिणाम ल्याउन सक्दछ ।

तर, पाँचवटा घटनामा कुनै खराब माइटोकन्ड्रिया भेटिएको छैन। बाँकी तीन घटनामा रगत र पिसाबका नमूनाहरूमा ५ प्रतिशतदेखि २० प्रतिशतसम्म माइटोकन्ड्रियामा खराबी पाइएको छ। जुन जोखिमपूर्ण स्तरभन्दा निकै कम हो|  बीबीसीबाट