ज्येष्ठ नागरिकलाई ‘मिक्सर र ‘रिमोट कन्ट्रोल’ चलाउन सिकाउँदा अन्तर्राष्ट्रिय पुरस्कार !

<p><b>प्रकाश सिलवाल । भदौ २३, काठमाडौँ । </b>“शुरुशुरुमा त बूढाबूढीलाई कख सिकाएर के गर्न खोजेको होला रु भनेर मलाई धेरैले उडाए । एक प्रकारले मलाई मूर्ख ठान्नेहरु अहिले पनि छन् तर म यस निरन्तर लागिरहेँ ।” आधूनिक र व्यस्त सहरिया जीवनशैलीमा ६० वर्षमाथि उमेरका ज्येष्ठ नागरिकको आधारभूत शिक्षा क्षेत्रमा कार्यरत ‘एजिङ नेपाल’ का संस्थापक अध्यक्ष कृष्णमुरारी गौतम ९चट्याड मास्टर० आफूहरुको त्यही कामको मूल्याङ्कन अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा हुन सकेकामा मख्ख र छक्क देखिनुहुनछ ।<br></p><p>संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय शैक्षिक, वैज्ञानिक तथा सांस्कृतिक सङ्गठन ९युनेस्को० ले उक्त कामका लागि एजिङ नेपाललाई यस वर्षको ‘युनेस्को अन्तर्राष्ट्रिय साक्षरता पुरस्कार २०२०’ आज प्रदान गर्दैछ । ‘एजिङ नेपाल’ ले यति सम्मानित ‘युनेस्को किङ सेजोङ लिटेरेसी प्राइज’ कसरी पाउने स्थिति भयो रु भन्ने प्रश्नमा हास्यव्यङ्ग्यकार गौतमले भन्नुभयो, “खोइ, कसरी पाइयो, कसरी पाइयो म पनि तीन छक परेको छु । स्वदेशमा सरकार र जिम्मेवार निकायले कुनै वेवास्ता गरेका बेला देशविदेशबाट प्राप्त यो मान्यताले मलाई त नाँचु नाँचु लागेको छ ।”</p><p><img src="http://sajhasabal.com/uploads/posts/a9ab047da2a632e825b60828599068dd1599556725.png" style="width: 438px; float: left;"></p><p>युनेस्को मुख्यालयले हरेक वर्ष विश्वभरबाट छानिएकामध्येलाई ८ सेप्टेम्बरका दिन विभिन्न पुरस्कार दिँदै आएको छ । युनेस्को नेपालका निमित्त नेपाल राष्ट्रिय आयोगको सिफारिसमा २० हजार अमेरिकी डलर राशिको सो पुरस्कारका लागि एजिङ नेपाल यस वर्ष छनोटमा परेको हो । यही पुरस्कार आज साँझ विशेष भर्चुअल समारोहमाार्फत बेलायतको ‘युनाइटेड वल्ड स्कूल’ले पनि पाउँदैछ भने ‘युनेस्को कन्फ्युसियस प्राइज फर लिटेरेसी घानाको ‘जष्ट कमिट फाण्डेसन’, मेम्सिकोको ‘युनिभर्सिटि सेन्टर फर सोसियल पार्टिसिपेसन’ र यमनको ‘जनरल लिटेरेसी अफिस’ ले हात पार्दैछ ।</p><p>हरेक अन्तर्राष्ट्रिय साक्षरता दिवसका अवसरमा फ्रान्सको पेरिसस्थित युनेस्कोको मुख्यालयमा पुरस्कार वितरण गरिँदै आएकामा यस वर्ष ‘लिटेरेसी टिचिङ एण्ड लर्निङ इन दि कोभिड १९ ः क्राइसिस एण्ड बिओण्ड’ भन्ने नारासहित भर्चुअलरुपमा पुरस्कारका वितरण हुन लागेको हो । युनेस्को आयोगका सहायक महासचिव डा बाबुराम अधिकारीले नेपाली संस्थाले यस प्रकारको अन्तर्राष्ट्रियस्तरको पुरस्कार पाउनु नेपाल सरकार, शिक्षा विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय, युनेस्को आयोगको सचिवालय र नेपालीका लागि गौरवको विषय भएको बताउनुभयो । सन् १९६७ देखि वितरण शुरु भएको अन्तर्राष्ट्रिय साक्षरता पुरस्कारबाट यस क्षेत्रमा कार्यरत विश्वभर ४९५ परियोजना र संस्था पुरस्कृत भइसकेका छन् ।<br></p><p>शिक्षाले महिला, बालबालिका ज्येष्ठ नागरिक सबैलाई सशक्तीकरण गर्ने गर्छ । उमेर जति छिप्पिँदै जान्छ त्यति त्यति आधूनिक विषयमा आधारभूत ज्ञान र सीपको आवश्यकता पर्ने भएकाले आफूहरुले उक्त कार्यक्रम सञ्चालन गरेको अध्यक्ष गौतमको भनाइ छ । नेपाल सरकारको साक्षर नेपाल कार्यक्रम १५ देखि ६० वर्ष उमेर समूहका नागरिकलाई दिइने गरेकामा एजिङ नेपालले नयाँ पाठ्यक्रम र विधिका आधारमा पाका उमेरका बाआमालाई व्यवहारिक ज्ञान र सीप दिएर परिवारका लागि बोझ नभई प्रेरणा र उत्साहका रुपमा रहने वातावरण प्रदान गरेको छ ।&nbsp;</p><p>आजभन्दा ६० वर्षअघि शिक्षाको स्तर यस्तो थिएन । त्यसमा पनि महिलालाई शिक्षा नदिए सानै उमेरमा विवाह गरेर पठाउने गरिन्थ्यो । सानो उमेरमा विवाह हुने भएकाले महिला भात पकाउने, लिपपोत र घरखेत सम्हाल्न सक्ने भए पनि काठमाडौँका कुनै कार्यालय र बाटोका साइनबोर्ड समेत पढ्न नसक्ने स्थिति देखेर आफूले साक्षरताका कार्यक्रम ल्याउने उहाँले बताउनुभयो । उहाँले ज्येष्ठ नागरिकलाई समाजको मूल प्रवाहमा ल्याउन मिक्सर&nbsp; र रिमोट कन्ट्रोल चलाउने जस्ता सिकाइले उनीहरुको जीवनमा आमूल परिवर्तन आएको जनाउनुभयो ।&nbsp;&nbsp;</p><p>अध्यक्ष गौतमले पुरस्कारको निर्णयबारे जानकारी पाउँदा खुशी लागेको उल्लेख गर्दै आफूहरुले बेग्लै किसिमको पाठ्यपुस्तक, अध्यापन विधि र तालीमप्राप्त शिक्षक तयार गरी एक दशकदेखि काम गर्दै आएको बताउनुभयो । सो संस्थाले राष्ट्रसङ्घस्थित युएन कमिटी अन एजिङको सहयोगमा सन् २०१६ देखि काठमाडौँका वडास्तरमा ‘ज्येष्ठ नागरिक आधारभूत शिक्षा’ कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ । हालसम्म काठमाडौँका विभिन्न वडामा गरी १८० बाआमालाई आधारभूत शिक्षा दिइसकेको छ, यसमा १७० जना महिला छन् । हाल नेपालमा महिला ज्येष्ठ नागरिक बढी निरक्षर रहेका छन् ।</p><p>“ज्येष्ठ नागरिकलक्षित शिक्षा कार्यक्रम नहुनु भनेको उनीहरुलाई शिक्षामा पहुँचको मानव अधिकारबाट वञ्चित गर्नु हो, जुन कुरा न्याय सङ्गत हँुदैन”, गौतम भन्नुहुन्छ, “अहिलेको शिक्षित युवा पनि ज्येष्ठ नागरिक हुँदाको समयसम्म&nbsp; नयाँ नयाँ प्रविधि आइसकेका हुनेछन् । त्यतिबेलाको नयाँ प्रविधिको उपयोग गर्न पनि नयाँ ज्ञान र सीप आवश्यक हुन्छ । नयाँ ज्ञानसँग साक्षात्कार हुन नसकेमा ज्येष्ठ नागरिक दयाको पात्रा भएर अपमानित र अपहेलित हुनुपर्छ ।”</p><p>सरकारले यस वर्षदेखि राष्ट्रिय शिक्षा दिवसका अवसरमा उत्कृष्ट विद्यार्थी, विद्यालय, शिक्षक, कर्मचारी र संस्थालाई पुरस्कृत गर्ने तथा राष्ट्रियस्तरमा कार्यक्रम आयोजना गरी अन्तर्राष्ट्रिय साक्षरता दिवसभन्दा बेग्लै मनाउने भएको छ । ‘नेपाल विद्याभूषण, नेपाल प्रविधि विद्याभूषण, नेपाल छात्रा विद्या पदक र राष्ट्रिय शिक्षा पुरस्कारसम्बन्धी निर्देशिका २०७७’ स्वीकृत गरी नयाँ मितिको खोजी भइरहेको बताइएको छ । रासस&nbsp;</p><p><br></p>