निजामति सेवामा महिलाहरुको आकर्षण र अवस्था

<p style="text-align: left;"><span style="line-height: 1.42857143;">&nbsp; </span><img src="http://sajhasabal.com/uploads/posts/ab65d4105d7a424c06df9ef8d1038abf1483247279.jpg" style="width: 50%; float: left;"><b><span style="line-height: 1.42857143;">तारादेवी सुनुवार&nbsp;</span><br></b></p><p style="text-align: left;"><b>&nbsp; निमित महिला विकास अधिकृत&nbsp;</b></p><p style="text-align: left;"><b>महिला तथा बालबालिका कार्यालय&nbsp;<span style="line-height: 1.42857143;">&nbsp;पर्वत&nbsp;</span></b></p><p style="text-align: justify; ">नेपालको जनसंख्या आजको मितिमा २ करोड ९३ लाख ४ हजार मध्ये महिलाको १ करोड ४९ लाख ४ हजार ५सय ४० जना छ । &nbsp; यसैको अनुपातमा महिलाको संख्या पुरुषको तुलनामा बढि छ &nbsp;। जनसख्यामा बढि भए पनि महिलाहरुको अवस्था हरेक क्षेत्रमा पछि रहेको त सबैलाई जानकारी नै भएको विषय हो । पछिल्लो समयमा शिक्षा ,सचेतना र जनचेतना कै कारण महिलाहरुको रोजगारी तर्फ आर्कषण बढदो छ यस्मा पनि &nbsp;निजामति सेवामा क्रमश बढिरहेको छ &nbsp;। सोही अनुरुप रोजगारीको क्षेत्रमा महिाहरुको उल्लेखनिय सहभागि पनि हुदै आएको छ निजामति सेवा मा पनि &nbsp;। एक जना मान्छेको पछाडि धेरै जनाको जीवन सफल हुने या असफल हुने &nbsp;भन्ने कुरा ठूलो हात छ भने त्यो मान्छे महिला नै हो । एक जना महिला आन्मनिर्भर भयो भने स्वेयम महिलालाई मात्र सजिलो हुदैन ंिसगो घर परिवारलाई सजिलो हुन्छ &nbsp;। आफ्नो साथ साथै परिवारको आर्थिक सामाजिक र शैक्षिक जीवनमा सकरात्मक परिवर्तन हुन्छ । महिला स्वेयम सक्षम भएमा आफ्ना संन्तान, घर, परिवार र आफ्नताको भविश्यको चिन्ता पुरुष एक्लै ले व्यहोर्नु पर्दैन सहकार्य हून्छ भन्ने कुरामा दुइमत छैन । पछिल्लो समयमा राज्यका संविधान ऐन नियमावलीहरु ले महिलाहरुको आर्थिक सामाजिक जीवनमा सकरात्मक परिवर्तन ल्याउने प्रयास गरिरहेको छ । &nbsp;यसै गरि घर परिवारले पनि करले रहरले महिलालाई रोजगारीमा सहभागि हुने वातावरण सृजना गरेको पाइन्छन । गैर सरकारी सेवा सरकरी सेवा दुवैमा महिलाहरुको सहभागिता वृद्धि भइ रहेको छ जुन खुसिको कुरा हो आधा भन्दा बढि जनसख्या ओगटेको वर्गले हरेक क्षेत्रमा आफु र आफु जस्तैको मुद्धामा चासो राख्न निर्णय तहसम्म पुग्नु जरुरी छ । कति पय महिलाको मुद्धाहरु यस्ता छन महिलाले मात्र अनुभव गर्न सक्छन त्यस्ता खाले मुद्धा सम्बोधन गर्नका लागि महिला कै भूमिका अनिवार्य हुन्छ यर्सथ पनि महिलाको हरेक क्षेत्रमा गुणस्तरिय सहभागिता जरुरी छ । &nbsp;हाल सरकारी सेवामा महिलाहरुको आर्कषण र सहभागि हुने क्रम बढिरहेको छ । महिलाहरु स्वेम पनि आकर्षित भएका छन । पहिले जुन महिलालाई घर परिवारको सहयोग भयो उ मात्रै &nbsp;रोजगरी हुन्थ्यो भने हाल महिलाहरु आफै पनि रोजगरी हुनु पर्छ अनि मात्रै अन्य कुरा भन्ने तर्फ सचेत भएका छन । &nbsp; पछिल्लो ५ वर्ष २०६८ देखि यताको तथ्यांकले &nbsp;महिलाहरुलाई अझ अगाडि बढन प्रेरणा मिलेको छ ।&nbsp;</p><h3 style="text-align: justify; "><b>हाल निजामति सेवामा महिलाहरुको वर्तमान अवस्था&nbsp;</b></h3><p style="text-align: justify; ">लोकसेवा आयोग ले तयार गरेको वार्षिक प्रतिवेदन २०७१।०७२ अनुसार पाँच वर्षको तुलना गर्दा २०७१।०७२ मा आइपुग्दा सरकारी जागिरीको लागि दरखास्त भर्ने महिला ६०.१२ प्रतिशत पुगेको &nbsp;छ । सेवा प्रवेश सबैजनाले गर्न नसके पनि &nbsp;सहभागि हुनु पनि ठूलो कुरा हो । &nbsp;२०६७।०६८ मा ४४ प्रतिशत २०६८।०६९ मा ४२ प्रतिशत २०६९।०७० मा ४७ प्रतिशत २०७०।०७१ मा ४६ प्रतिशत २०७१।०७२मा ६०.१२ प्रतिशत रहेको छ । राज्यले अपनाएको &nbsp;समावेशी ,सकरात्मक विभेद नितिले गर्दा महिलाहरुलाई रोजगारीमा थप हौसला र अवसर मिलेको हो । महिला र खुल्ला दुवै तिर सहभागि हुनपाउने कारणले पनि निजामति सेवा महिलाहरुको लागि थप आर्कषण को केन्द्र बनेको छ । कुनै कुनै पदहरुमा महिला मात्रै को माग हुने गर्दछन &nbsp;विविध सेवा तर्फ स्टाफ नर्स,महिला विकास निरिक्षक,अ.न.मि, साहयक महिला विकास निरिक्षक जस्ता पदहरुमा महिला महिला बिच मात्रै प्रतिस्पर्धा हुन्छ &nbsp;। यस्मा १४० जना स्टाफ नर्स माग भएकोमा ११०१७ जनाको दरखास्त परेको थियो ,महिला विकास निरिक्षक १४ जना माग गर्दा २१३४ जनाको दरखास्त परेको थियो , अ.न.मि. ६४८ जना माग गर्दा ३१८८१ जनाको दरखास्त परेको थियो भने ४६० जना साहयक महिला विकास निरिक्षक माग गर्दा ६४९९६ जनाको दरखास्त परेको थियो यस्बाट पनि &nbsp;महिलाहरुको निजामति सेवामा गहिरो रहर जागेको र महिला महिला बिच कडा प्रतिस्पर्धा हुदै आएको तथ्यांक बाट &nbsp;देखिन्छ । सेवागत रुपमा प्रवेश गर्नेको संख्या सबै सेवामा &nbsp;राजपत्रांकित प्रथममा श्रेणीमा महिला १६ जना द्धितिय श्रेणी ३९ जना तृतिय श्रेणीमा १३६ जना ले सेवा प्रवेश गरेका छन । यसै गरि राजपत्र अनंकित प्रथम श्रेणीमा ३९४ जना द्धितिय श्रेणीमा १०९३ जना र श्रेणी विहीन १२ जना गरि जम्मा १६९० जना रहेको देखिन्छ । राजपत्राकित प्राविधिक तर्फ &nbsp;१२८ जना अप्राविधिक तर्फ &nbsp;६३ जना छन । राजपत्र अनंकित प्रथम श्रेणी प्राविधिक तर्फ १३१९ &nbsp;अप्राविधिक १८० जना &nbsp;१४९९ जना जम्मा &nbsp;१६९० जना रहेका छन । महिलाहरुको सहभागिता पछिल्लो समयबाट मात्रै अलि बढि सेवा प्रवेश गरेको कारण ठूलो पदहरुका संख्या न्यून रहेको छ तर पनि क्रमश वृद्धि भइरहेको छ । &nbsp;२०७२ असार सम्म नेपालमा निजामति सेवामा महिलाको वर्तमान अवस्था सेवागत रुपमा यस्तो रहेको छ । १ नेपाल अर्थिक योजना तथा तथ्यांक सेवा ४४ जना ११.१४ % । २ नेपाल इन्जिनेरिङ सेवा ४७२ जना ६.१ % । ३ नेपाल कृषि सेवा ४५६ जना ९ं५३% । ४ नेपाल न्याय सेवा ४०० जना १२ं०६ %। ५ पराराष्ट्र सेवा ४० जना १७.०६२ % । ६ प्रशासन सेवा ३६४४ जना १०.३२ % । ७ लेखापरिक्षण सेवा ३६ जना १०.४३ % । ८ नेपाल बन सेवा २५९ जना ५.१७ % । ९ विविध सेवा ९०१ न.जना ३१.३९ % । १० शिक्षा सेवा २३७ जना १४.५ % । ११ स्वास्थ्य सेवा ७९०५ जना ४०.४७ % । १२ व्यवस्थापिका संसाद २९ जना १३.८१ % । १३ नेपाल संवैधानिक सेवा ८ जना ३.०२ % गरि कुल १४४३१ जनाा महिलाहरु &nbsp;विभिन्न सेवा भन्र्तगत विभिन्न पदहरुमा कार्यरत रहेका छन । &nbsp; यतिबेला नेपालमा निजामति सेवामा महिला को उपस्थिती &nbsp;१७.६८ % हरेको छ ।&nbsp;</p><p style="text-align: justify; ">नेपालमा &nbsp;महिलाहरुको निजामति सेवामा &nbsp;सहभागिता र प्रवेशमा वृद्धि भइरहेको छ निरन्तरता पनि जरुरी छ &nbsp;। निजामति सेवामा महिलाहरुको आकर्षण हुनुमा पछिल्लो समयमा अन्तर्राष्ट्रिय महिला सम्मेलले पास गरेको एजेण्डा मा &nbsp;राष्ट्रले जनाएको प्रतिवद्धता अनूरुप संविधान ऐन नियमावली &nbsp;र परिपत्रहरुको पनि &nbsp;महत्वपूर्ण भूमिका रहेको छ &nbsp;। शिक्षा स्वास्थ्य रोजगरी लगायत महिलालाई हरेक क्षेत्रमा समानुपातिक सहभागिता गराउने भन्ने &nbsp;व्यवस्थाको कारण महिलाहरुले अवसर पाई लाभ लिन पाएको वर्तमान अवस्था हो । तर पनि सोचनिय कुरा विकास क्षेत्रको आधारमा सहभागिता त भयो &nbsp;हुनै पर्ने वर्गको सहभागित भयो कि भएन ? प्रथमिक्तामा पर्नु पर्ने ,भूगोलको आधारमा र वर्गको आधारमा हो यस्तो खाले सहभागि भए कि भएनन भन्ने कुरा गम्भिर अधयान र अनुसंधानको विषय हो । अस्तु ।</p><p style="text-align: justify; "><br></p><p style="text-align: justify; "><br></p><p style="text-align: justify; "><br></p>