खोज

महेन्द्र केसी

मुख थुनिएको छैन 

काम गर्ने हातहरु बाँधिएका छैनन्

हिडडुल गर्न पनि रोकछेक छैन

के म यसैलाई गणतन्त्र मानु ।

परिभाषा फेरिएको छ

तर शासन फेरिएको छैन ।

राणा शासन भन्दा यहाँ गणतन्त्रमा लोक

पीडित भनिरहेका छन् ।

सुत्र्तीको खोल टक्टकाएर

गोजिको भुसाय टक्टकाएर

एक सर्को तान्न पनि धौधौ छ 

के यहि हो गणतन्त्र ?

गरिबको नाङ्गो शरिरले गणतन्त्र मागेको छ

गरिबको भोको पेटले गणतन्त्र मागेको छ

गरिबको घाम र पानी नओत्ने झुपडीले गणतन्त्र खोजेको छ

तर 

प्रजातन्त्र कुन ठाउँमा आइपुगेको छ 

नागरिकलाई पत्तो छैन ।

बलिदान, त्याग र समर्पणको मुल्य छैन 

के यहि हो गणतन्त्र ?

सिंहदरबारबाट गुन्जिने आवाजहरु

संसदबाट बर्सिने कुर्सीको बारुद गोलीहरु

परिर्वतनको नाउमा 

हजारौ नागरिकको बलिदिएर

त्याइएको परिर्वतनरुपी

के यहि हो गणतन्त्र ?

नागरिकलाई विदेशमा बचेर

रेमिटान्समा बाँचेको मेरो देश 

परिर्वतनको नाउमा पटकपटक

युद्ध र आन्दोलनमा होमिएको मेरो देश 

बुद्धको तपोभूमिबाट सिन्चित छ या छैन 

मलाई विश्वास छैन ।

किनकी

हरप्रहर

एक चेली बलात्कृत हुन्छे 

रगतको खोला बग्छ ।

एक दलित, असाहय, गरिब 

यहि समाजका गणतन्त्रबादी राणाहरुबाट शोषित हुन्छन्

मलमूत्र समेत खुवाइन्छ ।

नाङ्गो पारी समाजमा डुलाइन्छ ।

के यहि हो गणतन्त्र?

गणतन्त्रले बोलको छ एक 

भएको छ अनेक 

राणाशासनमा एकैचोटी फाँसी दिइन्थो 

तर 

यहाँ जिवनको हरेक पलपलमा 

फाँसी दिइएको छ ।

स्त्रीको अस्तित्व स्वीकारीएको छैन ।

बृद्ध, बालकको कुनै महत्व मानिदैन ।

कति चाँडो तन्नेरी नभइ संसनघाट पुगेछ ।

यदी तन्नेरी भएको भए,

मैले खेलेको हाँसेको 

साथमा जोस जाँगर भएको देख्ने थिए होला

यसको  कुनै बालपन, यौवनको त्यो आँधीवेहोरी कसैले महसुस गरेकै छैन ।

त्यसैले अर्थ र महत्व मैले देख्न सकेको छैन । 

केबल नारामा मात्रै समिति बनेको मेरो गणतन्त्र

भाषण र भाषामा मात्रै समिति मेरो गणतन्त्र

खै कुन आधार र अधिकारले म सलामी दिऊ

राणाशासन भन्दा पनि बलवान र शक्तिशाली बनिरहेको

दलको खुट्टाको मोजा बनिरहेको छ ।

मेरा गणतन्त्र ।

पालैपालो घिसारी रहेका छन् नेताहरु

कुनाकुनाबाट च्यातिएको छ ।

छेउमा बस्नै नसक्ने गरी गन्हाएको छ ।

नागरिकको लागि हात्तीको बाहिरी दाँत भन्दा रतिभर फरक छैन

दलको दलदलको जालोमा फसेको

सिंहदरबार र संसदबाट कुर्लिएको

कुकुरको पुच्छुर जस्तै टाँगामुनि रुमलिएको 

के यहि हो गणतन्त्र ?।

पर्वत ।