एउटा यस्तो अभियान्ता जसले यसरी सुधार्यो गाउँ

<p><b>प्रेम सुनार | साउन १६, गुल्मी </b>| आज भन्दा करिव दुई दशक अघिसम्म अरु समुदायबाट&nbsp; ‘खाई पिई गरेरै सकिएका मगरहरु’को उपमा पाएको गाउँ हो त्यो ।&nbsp; घरमा खाने खर्च नभएर तिन चार दिन सम्मको बाटो हिडेर गाउँ गाउँमा बेसाह ( अन्न )&nbsp; खोज्न जाने गर्दथे । हुन त भारतिय सेनाका लाहुरेहरु पनि थिए तर खाई पिई गरेरै जोरजाम नगर्ने गरेका थिए ।<br></p><p><img src="http://sajhasabal.com/uploads/posts/74fa57a885a68ffad5720ab17ebd2c791533111574.jpg" style="width: 944px;"></p><p>स–साना खरकका झुपडी , ति झुपडीहरुमा दैनिक जसो रक्सीका वाहन बसीलिन्थ्यो । विहानै देखि रक्सीले मातेर टिल हुन्थे पुरुषहरु । घर घरमा सुँगुर । बाटा देखि&nbsp; घरको दलान सम्म सुँगुरको दिशाले अरु समुदायलाई पाईलो हाल्न गाह्रो हुन्थ्यो ।</p><p>अझ यो वर्षायाममा त व्राम्ह्ण र क्षेत्री समुदाय खेतला खोज्न समेत जान घिनाउँथे । यो कथा हो हालको मुसिकोट नगरपालिका वडा नम्वर ४ दजाकोट गाउँको । स्थानियले तल्ला गाउँ भन्ने दजाकोट एकाधा वाहेक पुरै मगर समुदाय रहेको गाउँ हो ।</p><p>जुन गाउँमा एउटा छोरा यस्तो जन्मिए । जसले उच्च शिक्षा अध्यान गरी स्थानिय विद्यालयमा पढाउन थाले । त्यस गाउँको फोहर, असचेत मानिसहरु र खर्चिलो बानी ब्यवहार प्रति उनि चिन्तीत हुन थाले ।&nbsp; उनिहरुलाई संगठित र सु–सुचित गर्न उनलाई गाह्रो थियो ।</p><p>यसो गरौं उसो गरौं भनेर उनले सम्झाउँदा निकै बाठो हुन्छ भनेर उनलाई कुटन समेत कसिन्थे । तर उनि २०५१ सालमा आएर गाउँवासीलाई संगठित गर्न सफल भए । उनले त्यस वर्ष गाउँ सुधार समिति गठन गर्न सफल भए ।</p><p>पहिला घर घरका सुँघुर विस्थापति गर्ने अभियानमा लागे ।&nbsp; गाउँवासीको त्यही सुँगुर घरेलु मदिरा मुख्य आय आर्जनको माध्यम थियो । जसलाई विस्थापित गर्न उनलाई ठुलै चुनौती आई पर्यो ।</p><h2><b>दिनहुँ जाँड रक्सीमा मास्ने पैसा बचत</b></h2><p>खल्तीमा पैसा भयो कि रक्सीमा । लाहुरे घर आयो कि जुगा तास, खानपिन र अनेक भड्काँईमा यस्तै चल्दै थियो त्यति वेला सम्म त्यस गाउँमा ।&nbsp; &nbsp;छन्त्यालले त्यसरी खर्च हुने पैसा प्रत्येक घरधुरीबाट बचत संकलन अभियान चलाए ।&nbsp;</p><p>जति वेला यसले उठाएर खान लाग्यो भन्ने आरोप पनि&nbsp; उनले खेप्नु प¥यो । बचत&nbsp; संकलन संगै सुँगुर विस्थापित र बाख्रा पालन अभियान सुरु गरे ।&nbsp; पछिल्लो दुई दशक देखि हाल सम्म त्यस गाउँ सुधारका अभियान्त हुन हरिप्रसाद छन्त्याल ।</p><p>उनै ब्यक्ति थिए जति वेला राज्य र यस जिल्लाले समेत खुल्ला दिशामुक्त गाउँको परिकल्पना&nbsp; गर्न सकेको&nbsp; &nbsp;थिएन । उनले त्यस गाउँलाई २०५१ साल मै खुल्ला दिशामुक्त गाउँ घोषणा गरेर देखाई दिए ।&nbsp;</p><p>स्थानिय पशुपति निम्न माध्यामिक विद्यालयका प्रधानध्यापकको जागिर छाडेर हाल उनि त्यस नगरपालिका कार्य समतिका सदस्य तथा सामाजिक विकास समितिका संयोजक छन उनि । ८५ घरधुरी मध्ये ५८ वटा अव्यवस्थीत घर, गोठ र शौचालय&nbsp; ब्यबस्थीत घर, गोठ र शौचालय निर्माण कार्य सकाए । गाउँलेको दैनिक ४ घण्टा श्रमदानको साथै गाउँकै केहि मानिसलाई सिकर्मी तथा डकर्मी तालिम दिलाएर न्युनतम ज्याला दिएर घर बनाउने काम सम्पन्न भएको हो ।&nbsp;&nbsp;</p><h2><b>सुखद क्षणमा अकल्पनिय विपद्</b></h2><p><img src="http://sajhasabal.com/uploads/posts/6c7dda19acaedf9b4d28b69e65c92e0d1533111541.jpg" style="width: 480px; float: left;">लामो प्रयास पछि गाउँमा आएको सुधारले छन्त्याल र उनका सहयोगी अभियान्तहरु सुखत क्षणमा थिए । दुर्भाग्य २०७३ बैशाख १८ गते भिषण आगोलागी भयो त्यस गाउँ नजिकैको जंगलमा ।</p><p>अकल्पनिय रुपमा आगो पस्यो त्यस गाउँमा । ५७ वटा घर र त्यतिनै मात्रमा गोठहरु जलेर त्यो गाउँ भग्नावशेष&nbsp; जस्तै बन्यो ।&nbsp; सयौं चौपाय र चराचुरुङ्गी मरे । एक जनाको जलेर ज्यान गयो । करोडौंको क्षति भयो । त्यति बेलाको विपदलाई यहाँका सञ्चारकर्मीहरुले संसारभर पुराए । एक पछि अर्को हुँदै सहयोग ओईरिन थाल्यो ।</p><p>अहिले सम्म १ करोड ८२ लाख सहयोग भई सकेको छन्त्याल बताउँ छन । जापानको हिरोसिमामा जस्तै अहिले फेरी शुन्यबाटै त्यस गाउँको बिकासमा उनि सक्रिय छन ।&nbsp; &nbsp;त्यस आगोलागी पछि नमुना घर गोठ र शौचालय धमाधम बन्दैछ ।&nbsp;</p><p>तत्कालिन गृहमन्त्री शक्तिबहादुर बस्नेत, हालका श्रम रोजगार मन्त्री गोकर्ण विष्ट, तत्कालिन सांसद चन्द्र भण्डारी लगायतका नेताहरु पुगे त्यति वेला । मन्त्री बस्नेतले पानीको अभावकै कारण ति घरहरु जल्नबाट बचाउन नसकिएको बुझेर&nbsp; सरकारको तर्फबाट त्यहाँ&nbsp; लिफ्टीङ्ग सिष्टम खानेपानी योजना घोषणा गरेर गए ।</p><p>तत्कालिन सांसद बिष्टले अस्थाई वसोवास छाउने जस्तापाता, खाने पकाउने भाँडा कुँडा उपल्ब्ध गराए ।&nbsp; प्रत्येक राजनैतिक दलका युवाहरु महिनौ त्यही शिविर राखेर वसोवास निर्माण र सामुहिक भोजन गराए । कैयौं संघ संस्था ब्यक्तिले त्यस गाउँलाई प्रयाप्त जिन्सी समेत प्रदान गरे । पश्मिमा आगो लाग्दा पुर्वि नेपाल पनि सहयोगका लागि ओईरिएर नेपालीपनको अपन्त्वको उदाहरण दिएको गाउँ बन्यो दजाकोट ।</p><p>घर घरमा कम्ती पाँच वटा बाख्रा अनियवार्य पारिदा अहिले त्यहाँका हरेक घरधुरी आत्मानिर्भर भएका छन । शिक्षित हुनेको संख्या पनि बढ्दो छ । घर घरमा टेलिभिजन र ईन्टरनेट चलाईन्छ । प्राय धेरैले मोटर साईकल सुविधा लिएका छन । सदरमुकामबाट त्यो गाउँ सम्मै यातायातको सुविधा छ ।&nbsp;</p><h2><b>बर्षौं अघिदेखि गाउँमै अदालत</b></h2><p>अहिले स्थानिय तहको निर्वाचन पछि मात्र न्यायिक समितिको परिकल्पना बाहिर आयो तर त्यस दजाकोट गाउँमा आज भन्दा&nbsp; २५ वर्ष अघि देखि नै गाउँ मै अदालत थियो । कुनै समय दजाकोटका झगडालु मगरको&nbsp; उपमा समेत पाएका दजाकोटेहरु जुन ठाउँमा रामरमिता भयो त्यही ठाउँमा अरु गाउँका मानिसहरु कुटेर आउँथे । एक जनाले कुट्न थाल्यो कि सवै जना&nbsp; दजाकोटेहरु ओईरिन्थे ।</p><p>हातहातमा लाठी बोकेर रामरमितामा आउने गरे पछि धेरै जसो गाउँका मानिसहरु उनिहरु संग डराउँथे ।&nbsp; त्यो दादागिरी नियन्त्रण गर्न छन्त्याल र उनक सहयोगीहरुलाई निकै गाह्रो भयो । विस्तारै प्रशिक्षित गर्दै गए ।</p><p>झगडा गर्नेहरुलाई तह लगाउन २०५१ साल मै न्यायिक समिति गठन गरियो । त्यसले जनअदालतको काम गर्दै आयो । कोही कसैबाट कुटिए धमाधम कार्वाही गरियो । अहिले&nbsp; पुर्णतः शान्त र सभ्य गाउँ बनेको छ दजाकोट ।</p><p>उठेको सहयोगबाट चिटिक्क परेका पक्की घर बन्दै छन । त्यति वेला सांसद विष्टले सरकारबाट एक एक लाख दिलाउने घोषणा गरे अनुरुप हिजो मात्र मुसिकोट नगरपालिकाले&nbsp; ३० घरलाई एक एक लाख दियो भने बाँकी २७ घरलाई भदौं भित्रमा उपलप्ध गराउने मेयर सोमनाथ सापकोटाले&nbsp; प्रतिवद्धता जनाएर गएका छन ।</p><p><img src="http://sajhasabal.com/uploads/posts/df932380cd4071f45e098fc43ccecb661533111595.jpg" style="width: 960px;"><br></p><p>उनले अग्नी पिडित दजाकोट गाउँलाई नमुना गाउँ बनाउने गरी नगरपालिका अगाडी बढेको बताएका छन । अभियान्त छन्त्यालले त्यस गाउँ सुधारमा खेलेको भुमिकाको उनले सह्रना गर्दै अन्य गाउँवासीले पनि उनको जस्तै कार्यलाई शिरोधार्य गर्न सके विकास र सुधार नागरिक आफ्नै हातमा पनि हुने सुझाव दिएका छन ।</p><h2><b>राजनीति गर्नेहरु पहिला आफ्नो गाउँ सुधार गर&nbsp;</b></h2><p>छन्त्याल भने त्यसको श्रेय आफुले मात्र लिन नसक्ने बताउँ छन । उनले भने मेरो त पहल मात्रै हो । म जस्ता थुप्रै साथीहरुले अगुवाई गर्नु भयो ।&nbsp; दिदी वहिनी आमाहरुले निकै साथ दिनु भयो । यसको श्रेय हाल सम्म त्यहाँका शिक्षित र सचेत वर्ग सवैलाई जान्छ ।</p><p><img src="http://sajhasabal.com/uploads/posts/d8a8fdafc9903e07cab014339928b9a11533111562.jpg" style="width: 960px;"><br></p><p>गाउँमा हरिसरका नामले चिनिने छन्त्याल&nbsp; अति सिमान्तकृत समुदायका ब्यक्ति हुन । अन्य गाउँमा बस्ने&nbsp; उनि जस्तै छन्त्याल समुदायका कैयौ मानिसहरुले अहिले सम्म उचित शिक्षा र वसोवास पाउन सकेका छैनन ।&nbsp; स्थानिय अगुवाहरु भन्छन उनलाई यहाँ सम्म ल्याउने राजनीति हो ।</p><p>उनि&nbsp; स्कुले जिवन देखि नै&nbsp; तत्कालिन नेकपा मालेको विद्यार्थी संगठनमा आवद्ध भए । हाल तत्कलिन एमालेको जिल्ला सचिवालय सदस्य रहेका उनि&nbsp; पहिला आफु र आफ्नो गाउँ नसुधारे सम्म राजनीति गर्नुको अर्थ नरहेको भावनाबाट प्रेरित भएको बताउँ छन&nbsp; ।&nbsp;&nbsp;</p><blockquote><b>माथिका तस्वीरहरु:</b> उनै अभियान्ता छन्त्याल, आगोलागी नहुनु पुर्वको दजाकोट, एक एक लाख मेयरद्धारा हस्तान्तरण र बन्न लागेका नमुना वस्तीका घरहरु&nbsp; ।&nbsp;&nbsp;</blockquote>