विदेश जान एयरपोर्टभित्र यस्तो धन्दा, पुरुष भए ६० हजार, महिला भए १ लाख २० हजार

अनिल अधिकारी | कात्तिक १७, काठमाडौँ | नेपालको एक मात्र अन्तराष्ट्रिय बिमान स्थल त्रिभुवन अन्तराष्ट्रिय बिमान स्थलभित्र कति राम्रा कर्मचारी होलान् ? पक्कैपनि देशविदेशका राम्रा -राम्रा मान्छेदेखि तस्करसम्मको आउजाउ हुने स्थानमा बस्ने कर्मचारी राम्रो त हुनुपर्ने हो तर त्यस्तो स्थिति छैन । किनभने कहिले एएरपोर्टबाटै सामान गायब पार्ने, कहिले सुन तस्करको लागि समेत सेटिङको काम गर्ने त कहिले बिभिन्न बहानामा यात्रुहरुलाई दु:ख दिने गरेको पाइन्छ । 

बिमानस्थलमा खटिने कर्मचारीहरु कतिसम्म राम्रा छन् भन्ने कुरा यस अघि एक जना महिला माथि बिमान स्थलका कर्मचारीले यौन प्रस्तावसम्म राखेको कुराको प्रमाण सहितको खुलाशा भएकोले पनि प्रमाणित गर्छ । त्यसैमा हामीले जोडेका छौं एयरपोर्ट सेटिङ्ग ।

के हो एयरपोर्ट सेटिङ्ग ? 

नेपालमा संचालित अधिकांश म्यानपावरले उठाउने कुरा हो, एयरपोर्ट सेटिङ्ग । म्यानपावरहरुले विदेश जाने कामदारसँग कुनै कागजात नमिले वा कुनै कारण परेर एयरपोर्टबाटै फर्कनसक्ने भएमा यस्तो खालको सेटिङ्ग गर्ने गरेको पाईएको छ । एक जना म्यानपावरका प्रमुखले एयरपोर्ट सेटिङ्गको लागि बिभिन्न माध्यममार्फत बिमानस्थलमा खटिएको कर्मचारीलाई पैसा बुझाउनुपर्ने खुलाए । उनका अनुसार एएरपोर्ट सेटिङ्ग जो-पायो त्यसको माध्यमबाट हुँदैन । त्यसको लागि पेसागत रुपमै सक्रिय भएकाहरुले गर्ने गरेका छन् । ‘यस्तो काममा प्राय ट्राभल एजेन्सीको हात हुन्छ’ उनले भने । बिमानस्थलमा खटिएका केहि कर्मचारीहरुले आफुले निकै निकटबाट चिनेको र आफु सुरक्षित हुने बाटोबाट यस्तो सेटिङ्ग गर्ने गरेका छन् । 

विदेश जानेबाट एएरपोर्ट सेटिङ्गको लागि भन्दै म्यानपावरले लिने पैसा मध्ये केहि प्रतिशत म्यानपावरले राख्ने, त्यसैमा केहि पैसा दलालले लिने र सबैभन्दा बढी पैसा बिमानस्थलभित्र सेटिङ मिलाउनेले खाने गर्छ ।’ – उनले भने ।  

सम्बन्धित निकाय – तै चुप-मै चुप ! 

एएरपोर्टमा सेटिङ्ग हुने कुरा नेपाल सरकार तथा यस सम्बन्धि नियमन निकायलाई थाहा छ, यो आजको नयाँ समस्या नभई पुरानै समस्याको निरन्तरता हो । तर सरकारी निकाय बेखबर छन् वा थाहा पाएर पनि तै चुप-मै चुपको स्थितिमा छन् । जसको कारण समस्या ज्युकात्यु छ । 

कानुनमा निशुल्क बैदेशिक रोजगारी भन्ने अनि आफै खान पल्केका कर्मचारीहरुको कारण बैदेशिक रोजगार बिभागले कुनै कडाई गर्न सकेको छैन । यसमा विदेश जाने बाहेक सबैलाई फाइदा छ । जसको कारण बैदेशिक रोजगारीमा जानेहरुले चर्को शुल्क तिर्न परेको अवस्था छ । 

बैदेशिक रोजगारी अन्तर्गत बेथिति रोक्नको लागि बिमान स्थलमा मात्र पनि कडाई गर्न सक्ने हो भने ४० प्रतिशतभन्दा बढी समस्याको अन्त्य हुन सक्छ तर आफै भ्रष्ट बन्दा सेटिङ्गको नाममा व्यक्ति मोटाउने र बिमानस्थल बदनाम भईरहेको छ । बिमानस्थलमा सेटिङ मिलाउनेले सुन, लागु औषधि, अबैध रुपमा नेपाली चेलीहरु समेत सजिलै पार लगाउन सकेका छन् । यस बिषयमा कुनै खानतलासी लिईदैन । त्यसो त बिमान स्थलमा श्रम गरेर काम गर्न गएकाहरुलाई समेत छुट्टिबाट फर्कदा पनि कम्पनीको एग्रिमेन्ट माग्ने, कहिले पासपोर्ट मिलेन भन्ने त कहिले तलबी कागज देखाउन भन्ने गरिन्छ । तर यी सबै केका लागि गरिन्छ भन्दा, पैसाको लागि । किनकी नमिल्ने कुरा पैसा दिएर पनि मिल्दैन, तर पैसा दिएपछी उनीहरुलाई कागजी कुराको कुनै परवाह हुँदैन । बिमानस्थलमा सेवा दिन बसेको कर्मचारीबाट नानाथरिको बेईज्यती प्रश्नको सामना गर्नुपर्ने समस्या पनि छ । 

६० हजारदेखि १ लाख २० हजारसम्मको सेटिङ्ग  

यदी नेपालबाट विदेस जाँदा भिजिट भिषामा जानुपर्ने भएमा अधिकांशले एयरपोर्टमा सेटिङ मिलाउनुपर्ने हुन्छ । त्यसको रेट पुरुष भएमा ६० हजारसम्म र महिलालाई छिराउन परे १ लाख २० हजारसम्म लिने गरिन्छ । व्यक्तिगत श्रम गर्दा केहि कुरा मिलेन भने त्यो कुरा सिधै एएरपोर्ट सेटिङ्गबाट मिलाउन सकिन्छ भन्ने कुरा म्यानपावर, ट्राभल एजेंसो तथा त्यस सम्बन्धी काम गर्ने दलालहरुले खुलम् खुल्ला भन्ने गरेका छन् । हुनपनि हो,  एएरपोर्ट सेटिङ्गका लागि छुट्टै पैसा बुझाएर ढुक्कले बस्नेहरुलाई विदेश जाने क्रममा एएरपोर्टमा कुनै तनाब हुँदैन बरु सेटिङ्ग नगर्नेहरु एएरपोर्टबाटै फर्कन बाध्य हुन्छन् । 

यस बिषयमा एक म्यानपावर स्रोतले बताए अनुसार कुनै काम नमिलेर वा कागजी प्रक्रिया नपुगेर विदेश जानबाट कुनैपनि व्यक्ति बन्चित हुने अवस्थामा सेटिङ्गलाई महत्व दिइन्छ । हरेक म्यानपावरसँग त्यसको लागि सम्पर्क माध्यम हुन्छ र उसलाई विदेश जाने व्यक्तिको विवरण बुझाएपछी सबै काम मिल्छ ।

प्राय म्यानपावरले एयरपोर्ट सेटिङ्गको बिषयमा कुराहरु खोल्न खोज्दैनन् किनकी सबैलाई यो आवश्यक हुन्छ । त्यसो त आफुलाई चाहिने कुरा मिडियाले लेखोस् अनि रोजीरोटी बन्द होस् भन्ने कसले पो चाहेको हुन्छ र ?