खोज

काठमाडौँ | दक्षिण कोरियामा रोजगारीका लागि पुगेका नेपाली श्रमिक तुलसी पुन मगर मृत अवस्थामा फेला परेका छन्। माग्दी जिल्लाको मालिका गाउँपालिका–१ निस्कोटका मगर शुक्रबार राति छल्लानाम्दो याङामगुनस्थित नान उसङ बंगुर फार्ममा मृत भेटिएका हुन्। उनी रोजगार अनुमति प्रणाली (ईपीएस) अन्तर्गत करिब ६ महिना अघि मात्रै कोरिया पुगेका थिए।

मगरका सहकर्मीहरूले रोजगारदाता र सुपरभाइजरबाट निरन्तर भइरहेको यातना सहन नसकेर उनले आत्महत्या गरेको दाबी गरेका छन्। केही दिनअघि मात्र मगरसहित ६ नेपाली श्रमिकले कुटपिट भइरहेको भन्दै उद्धारका लागि भिडियोमार्फत अपिल गरेका थिए। उक्त भिडियोमा लालबहादुर तामाङ, प्रेमबहादुर तामाङ, रुकबहादुर सिंह, सुरेन्द्र थिङ, घनश्याम घिमिरे, र तुलसी पुन मगरले आफूहरूमाथि भइरहेको दुर्व्यवहारबारे जानकारी गराएका थिए।

लालबहादुर तामाङले भिडियोमा भनेका थिए, “म यहाँ आएको दुई महिना नपुग्दै चार पटक कुटाइ खाइसकें। एक्लाएक्लै सीसीटीभी नभएको ठाउँमा लगेर कुट्छ। त्यसैले म यो कम्पनीमा बस्न चाहन्नँ। दैनिक यातना दिन्छ।” तुलसी पुन मगरले समेत आफूलाई कुटपिट भइरहेको बताएका थिए।

घटनापछि नेपाली दूतावासका श्रम काउन्सिलर मैया कँडेल, कोरियाको आधिकारिक प्रवासी ट्रेड युनियन (एमटीयू) का अध्यक्ष उदय राई, र गैरआवासीय नेपाली संघ, कोरियाका अध्यक्ष विपिनकुमार गुरुङ घटनास्थल पुगेका थिए। पीडित श्रमिकहरूले नेपाली सुपरभाइजर सुजन शाह र कोरियन रोजगारदाताले मिलेर उनीहरूलाई कुट्ने, मोबाइल बोक्न नदिने, तथा कम्पनीबाट बाहिर निस्कन नदिने आरोप लगाएका छन्। दोषीमाथि कारबाहीको माग राख्दै उनीहरूले दूतावाससँग सहयोगको अनुरोध गरेका छन्।

कम्पनीमा ३ महिलासहित १५ नेपालीले काम गर्थे। तर फार्मका सुपरभाइजर शाहले सबै जना एक ठाउँमा उभिएर साहुसँग आफूमाथि भएका दुर्व्यवहारको कुरा राख्न नसकेको स्वीकार गरेका छन्। ‘दुई साताअगाडि नै साहुसमक्ष कुरा गर्नुपर्थ्यो। त्यो बेला सबैको साथ सहयोग पाएको भए यो अवस्था देख्नुपर्ने थिएन,’ सुपरभाइजर शाहले टोलीसमक्ष भनेका छन्, ‘कोही पनि डरले साहुको अगाडि उभिन नै सकेन। अहिले यस्तो घटना भयो। मलाई पनि फर्केर नेपाल जानु छ। मैले अन्याय गरेको छैन।’

कोरियाका लागि नेपाली राजदूत शिवमाया तुम्बाहाम्फेले घटनाको निष्पक्ष छानबिन गर्न कोरिया सरकारलाई आग्रह गरिएको बताइन्। उनले भनिन्, “घटनाबारे बुझ्न श्रम काउन्सिलरको टोली पठाइएको थियो। कोरियाको कानुनअनुसार प्रहरीले अनुसन्धान गर्नेछ।”

घटनास्थल पुगेकी श्रम काउन्सिलर कँडेलका अनुसार रोजगारदाताले कमजोरी सुधार गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन्। पीडितमध्ये एक श्रमिकलाई सोमबार नै अर्को कम्पनीमा काम गर्न पाउने गरी रिलिज पेपर दिइएको छ भने अन्यलाई १५ दिनभित्र उपलब्ध गराइनेछ।

प्रवासी ट्रेड युनियन (एमटीयू) ले रोजगारदाताविरुद्ध प्रहरीमा उजुरी दिने जनाएको छ। अध्यक्ष उदय राईका अनुसार कानुनी रूपमा न्याय दिलाउन वकिलमार्फत मुद्दा लडिनेछ। उनले भने, “कोरिया सरकारले बोलाएर ल्याएका प्रवासी श्रमिकमाथि बढ्दो शोषण भइरहेको छ। सन् २०२२ मा मात्रै १७३ जनाले आत्महत्या गरेका छन्।”

कोरियामा पछिल्लो ५ वर्षमा ईपीएसमार्फत पुगेका ८५ जना नेपाली श्रमिकको मृत्यु भइसकेको छ। तीमध्ये अधिकांश बिरामी वा आत्महत्याका कारणले ज्यान गुमाएका छन्।

एमटीयूका अध्यक्ष राईले कोरियामा रोजगारदातालाई बढी अधिकार दिइएको भन्दै श्रमिकमाथि शोषण भइरहेको बताए। उनले भने, “२० जनाले गर्ने काम १० जनालाई गराइन्छ। कानुनी रूपमा ठूला कारबाही हुँदैन। कुटपिटको मुद्दा प्रहरीमा पुर्‍याउँदा प्रमाण अपुग भएको भन्दै फिर्ता गरिन्छ।”

नेपाल सरकारले २००७ देखि ईपीएस अन्तर्गत कोरियामा श्रमिक पठाउँदै आएको छ। हालसम्म १ लाख ३० हजार नेपाली श्रमिक कोरिया गइसकेका छन्। हाल ७३ हजार नेपाली त्यहाँ कार्यरत छन्। तर ईपीएसमार्फत गएका श्रमिकको समस्या नेपाल सरकारसँग दर्ता हुने व्यवस्था छैन। नेपाली श्रमिकहरू सिधै कोरियाको श्रम कार्यालयमा उजुरी दिन बाध्य छन्, जसका कारण उनीहरूका समस्या श्रम मन्त्रालयसम्म आइपुग्दैनन्।

वैदेशिक रोजगार विभागका प्रवक्ता गुरुदत्त सुवेदीका अनुसार कोरियामा श्रमिकले भोग्ने समस्या विभागमा उजुरीका रूपमा आइपुग्दैन। उनले भने, “कोरियामा रहेका श्रमिकले तलब नपाउने, कम्पनी परिवर्तन गर्न नपाउने जस्ता समस्याहरू सामना गरिरहेका छन्।”

राईका अनुसार कोरियामा कृषि क्षेत्रमा काम गर्ने अधिकांश श्रमिक ग्रामीण भेगमा बस्नुपर्ने बाध्यता भएकाले उनीहरूको बजारसँग पहुँच हुँदैन। यसले उनीहरूको मानसिक स्वास्थ्यमा समेत गम्भीर असर पुर्‍याउने गरेको छ।