रोल्पा: बन्दुक बिसाएपछि बाख्रापालनबाट जिल्लाकै उत्कृष्ट कृषक

<p><b>कविता उपाध्याय/माघ ४, रोल्पा ।</b> दशवर्षे सशस्त्र युद्धका बेला देश र जनताको मुक्तिका लागि भन्दै बन्दुक बोकेर हिँडेका सुकिदह–३, जिनाबाङ, रोल्पाका लोकमान वली हिजोआज रोल्पामा उत्कृष्ट बाख्रापालक कृषक बन्नुभएको छ ।&nbsp;<br></p><p>“बाख्रासँग खेल्दाको मजा नै बेग्लै हुन्छ,” उहाँले भन्नुभयो । बाख्रा पालनबाट वलीको दैनिकी मात्र फेरिएको छैन जीवनस्तरमा पनि नौलो आयाम थपिएको छ ।&nbsp;</p><p>हाल उहाँसँग १७८ वटा उन्नत जातका बाख्रा छन् । रुटिनअनुसार उहाँ हरेक दिन बिहान ३ बजे उठ्नुहुन्छ ।&nbsp;</p><p>राति ११ बजे उहाँको दैनिकी समाप्त हुन्छ । बाख्रापालनका लागि उहाँसँग कामदार छैनन् । श्रीमान्–श्रीमतीले सबै जिम्मेवारी पूरा गर्दै आउनुभएको छ । “सरकारी जागिरमा त गयल हुइन्छ, अरूको अण्डरमा बस्नुपर्छ, तर यसमा त इच्छाअनुसार चल्न पाइन्छ । त्यसैले मेरा लागि सबैभन्दा ठूलो सौभाग्य यही हो,” उहाँले भन्नुभयो ।&nbsp;</p><p><img src="http://sajhasabal.com/uploads/posts/c7f2d1cf11bae46be4388aa1012e90f41518769868.jpg" style="width: 800px;"><br></p><p>वलीका अनुसार उहाँका बुबाले वर्षांै पहिलेदेखि स्थानीय जातका बाख्रापालन तथा स्याउखेती गर्दै आउनुभएको थियो । तर सोचेअनुरुप आम्दानी हुन सकेन । धेरै मिहेनत ग¥यो थोरै उपलब्धि हात पर्ने भएपछि कहिलेकाहीँ उहाँका बुबालाई आफूले रोजेको व्यवसायले निराश बनाउँथ्यो ।&nbsp;</p><p>तर रोजीरोटीका लागि वलीका बुबाले विभिन्न चुनौतीका बीच १०/१५ वटा बाख्रापालन तथा स्याउ खेतीलाई नै निरन्तरता दिइरहनु भयो जसबाट उहाँको परिवारमा सामान्य गुजारा त चल्यो तर वास्तविक उपलब्धि हासिल हुन सकेन ।&nbsp;</p><p>वलीले विसं २०५२ मा जनकल्याण उच्च माध्यमिक विद्यालय, थारमारे, सल्यानबाट एसएलसी उत्तीर्ण गर्नुभएको हो ।&nbsp;</p><p>देशमा सशस्त्र युद्धको शुरुआत भइसकेको थियो । विसं २०५३ चैत १९ गते वली नभएको मौका पारी अज्ञात समूहले रातको समयमा घरभित्रै पसी बिनाकारण उहाँका बाबुका हातखुट्टा भाँचिदिए ।&nbsp;</p><p>कस्ले र किन घटना घटायो भन्ने बारेमा उहाँको परिवारमा कुनै किसिमको जानकारी भएन । यसरी पीडित भएका वली त्यसको केही समयपछि जनमुक्ति सेनामा आबद्ध हुनुभएको थियो ।&nbsp;</p><p>बन्दुक बोकेर निस्किएका वलीले रोल्पा, रुकुम, दाङ, सल्यान, प्यूठान, जाजरकोट, बाँके, बर्दिया, अछाम लगायतका जिल्लामा जनमुक्ति सेनाको भूमिका निर्वाह गर्नुभयो ।&nbsp;</p><p>तर दुर्भाग्य– कि मर्छु कि मार्छु भन्ने अठोटका साथ जनमुक्ति सेनाको जिम्मेवारी बोकेका वलीको बन्दुकले जाजरकोटको पाँचकटिया प्रहरी चौकी आक्रमणका क्रममा विश्राम लियो ।&nbsp;</p><p>वली सो आक्रमणमा परी गम्भीर घाइते हुनुभयो । यसरी घाइते भएका वलीलाई उहाँको पार्टीले उपचारका लागि भारतको राजस्थान पु¥यायो । त्यहाँ वलीको उपचार भयो र बिस्तारै उहाँको स्वास्थ्यमा सुधार हुन थाल्यो ।&nbsp;</p><p>रमाइलो कुरा त के छ भने वलीको उपचारमा संलग्न डाक्टरले अस्पताल नजिकै बाख्रापालन सञ्चालन गर्दै आउनुभएको रहेछ । करिब ३०÷३५ जना नेपाली कामदार राखेर व्यवसाय सञ्चालन गरेको थाहा पाएपछि उहाँ त्यसतर्फ आकर्षित बन्दै जानुभयो । डा स्वयंले नै सञ्चालन गरेको फार्ममा काम गर्न पाएपछि उहाँ पनि त्यो फार्ममा जोडिनुभयो ।&nbsp;</p><p>घाइते भएर उपचारका क्रममा देश छोडेका वलीले स्वास्थ्यमा सुधार आएपछि फार्ममै करिव १८ महिना काम गर्नुभयो । फार्ममा उहाँले ठूलो काम गर्नु पर्दैनथ्यो । त्यहाँ भएका पहिलेका कामदारलाई हेरफेर गर्ने वलीको जिम्मेवारी थियो ।&nbsp;</p><p>उहाँले जिम्मेवारी पूरा गर्ने क्रममा बाख्रापालनसम्बन्धी धेरै कुरा सिक्ने अवसर पाउनुभयो । त्यहाँ सञ्चालनमा रहेको फार्मबाट करोडौँको आम्दानी भएको देख्दा त्यसबाट प्रभावित भएका वली स्वदेश फर्केर उन्नत जातका बाख्रापालन व्यवसायमा जोडिनु भएको हो । आज उहाँ जिल्लाकै उत्कृष्ट बाख्रापालक कृषकको स्थान लिन सफल हुुनुभएको छ ।&nbsp;</p><p>यसरी काम सिक्ने अवसर पाएका वलीले घर फर्कने क्रममा एउटा जमुनापारी क्रस जातको बाख्रा र एउटा बोका लिएर घर फर्कनुभएको थियो । त्यतिबेलासम्म उहाँको घर तथा गाउँमा पनि परम्परागत रुपमा बाख्रापालन व्यवसाय सञ्चालनमा थियो ।&nbsp;</p><p>उहाँले भारतबाट बोका लिएर आएपछि सबैले क्रस गराउन थाले जसका कारण गाउँलेले पनि आम्दानी बढाए, उहाँको पनि करिब ५ वर्षको बीचमा सम्पूर्ण घरखर्च कटाएर ७० वटा बाख्रा भए ।&nbsp;</p><p>तीमध्ये बोका बेच्दै पाठी राखेर व्यवसाय विस्तार गर्दै आउनुभएका वली व्यक्तिगत रुपमा बाख्रापालन व्यवसाय सञ्चालन गर्ने कृषकमा हाल जिल्लामै अग्रस्थानमा हुनुहुन्छ ।&nbsp;</p><p><img src="http://sajhasabal.com/uploads/posts/59f99b302b99d67ceadc7867d23fb1ad1518769881.jpg" style="width: 800px;"><br></p><p>स्थानीय जातका बाख्रा हटाएर दुईवटा बाख्राबाट सञ्चालन गरेको व्यवसायले आज विशाल रुप लिएको देख्दा उहाँमा थप हौसला बढ्ने गरेको छ । सम्पूर्ण खर्च कटाएर वार्षिक रु सात लाख बचत हुने गरेको उहाँले बताउनुभयो ।&nbsp;</p><p>लगनशील भएर जिम्मेवारी पूरा गर्दै गए हरेक क्षेत्रमा सफलता हात पार्न सकिने उहाँको धारणा छ । मिनेट मिनेटको महत्व बुझ्नेले मात्र सफलता हात पार्नसक्छ उहाँले भन्नुभयो, “हातमा सीप भए कुनै पनि युवा बेरोजगार बस्नु पर्दैन ।”&nbsp;</p><p>बाख्रापालन व्यवसायलाई अझ सफल बनाउनका लागि उहाँले पछिल्ला दिनमा जिल्ला पशुसेवा कार्यालय, रोल्पाबाट पनि सल्लाह, सुझाव लिँदै आउनुभएको छ ।&nbsp;</p><p>पहिले भेटेर रु एक हजार रुपैयाँ पनि ऋण नदिने साथीले अहिले फोनकै भरमा लाखौँ रुपैयाँ विश्वास गर्न लागेको उहाँको अनुभव छ । “यही काम नै गर्नुपर्छ भन्ने त होइन तर सफल बन्नुपर्छ,” उहाँले भन्नुभयो ।&nbsp;</p><p>जिल्ला पशुसेवा कार्यालय, रोल्पाका वरिष्ठ पशु चिकित्सक गान्धीराज उपाध्यायका अनुसार सामूहिक रुपमा अन्य कृषक भएपनि व्यक्तिगत फार्ममा उहाँ जिल्लाकै उत्कृष्ट कृषक हुनुहुन्छ । उपाध्यायका अनुसार उहाँ मात्र होइन उहाँ जस्ता हजारौँ कृषक यस क्षेत्रमा आउनुपर्छ ।&nbsp;</p><p>हाल रोल्पा जिल्ला बाख्राको पकेट क्षेत्रका रुपमा विकास भइराखेको अवस्था छ । त्यसैले अहिलेका विदेशिएका तथा स्वदेशमै फुर्सदमा रहेका युवालाई यस पेशाप्रति आकर्षण गरी रोजगारी सृजना गर्न सकिन्छ ।&nbsp;</p><p>पछिल्ला दिनमा विदेशबाट फर्केका युवा बाख्रापालन व्यवसायतर्फ आकर्षित बन्दै गएका छन् । यसका लागि कार्यालयबाट बोयर बोका वितरण, डाले घाँसको नर्सरी स्थापना, डिपिङ ट्यांक वितरण, बाख्राको कृषक पाठशाला, स्थलगत तालिम र चेतना अभिवृद्धि गर्ने कामहरु भइराखेका छन् ।&nbsp;</p><p>सुधारिएको बाख्राको खोर निर्माण, कृत्रिम गर्भाधान सेवा, बोयर बोकाको ब्रिडर समूह गठनका साथै बोयर बाख्राका पाठापाठी उत्पादन शुरु भई बोयर बोकाको सं्रोत केन्द्रका रुपमा पनि रोल्पा जिल्ला विकसित भएको छ । रासस&nbsp;</p>