पुष १, पर्वत । जातका आधारमा गरिने विभेदको अन्त्य गर्नका लागि संविधानमा छुवाछुत विरुद्धको हकको व्यवस्था भएता पनि त्यसको प्रभावकारी कार्यन्वयन हुन नसेकेका कारण देशका विभिन्न भागमा छुवाछुतका घटनाले प्रथामिकता पाउने गरेका छन् । मान्छे मान्छे विचमा पनि पानी चल्ने र नचल्ने भनी जातीय आधारमा गरिने विभेदका कारण शहरमा जातीय घटना कम घटेको देखिएता पनि गाउँमा भने अझै पनि त्यसको नियो उखिलिन सकेको छैन ।
जसका कारण पनि देशका विभिन्न ठाउँका कुना कुनामा जातीय हिंसा मौलाएको पाइन्छ । केहि समय अगाडी मात्रै डुब समुदायले इनारबाट पानी लिएको धनुषाको घटनाको विषयबस्तुले विश्वव्यापकता लियो । सरकार त्यसको प्रतिकारका लागि र मानिस मानिस समान हुन विभेद गर्नु हुदैन भनेर स्थलगत रुपमा गएता पनि सरकारनै त्यहाँको समुदायसँग भाग्नुपर्ने स्थीति भयो । यसरी देशको शहरी क्षेत्रमा हेर्ने हो भने पनि कतिपय ठाउँमा अझै पनि जातीय विभेदका घटना न्यून भएको देखिदैन ।
जिल्लाकै कुश्मा नगरपालिका २ पाङ मा गत बर्ष छुवाछुतको घटनाले उघ्र रुप लियो जसका कारण एक जनाको ज्यान समेत गयो । छुवाछुत विरुद्धमा यतिबेला देशव्यापी रुपमा छुवाछुत अन्त्य गर्नका लागि विभिन्न संघ संस्था लागि परेका छन् तर छुवाछुतको नियो अझै पनि ढल्न भने सकेको छैन । कुकुरलाई भान्छामा पस्न दिने तर मानवले मानवलाई जातीय आधारमा विभेद गर्ने रुदीबादी परम्परा अझै हट्ने भने सकेको छैन । सरकारले अन्तरजातीय विवाह गर्ने जोडीलाई एक लाख रुपैयाँ पुरुस्कार दिने घोषणा गर्यौ जातीय विभेद अन्त्य गर्नको लागि तर त्यो औपचारिकतामा मात्रै सिमित भएको छ ।
जिल्लामा रहेका चार गाविस छुवाछुत मुक्त गाविस भएका छन् तर ती गाविस औपचारिकतामा मात्रै सिमित रहनु हुदैन । पर्वत जिल्लाको होश्राङदी गाविस चौथो छुवाछुत मुक्त क्षेत्र घोषणा भएको छ । औपाचिरक रुपमा र कागजी रुपमा मात्रै छुवाछुत मुक्त गाविस घोषणा भएको हो भने त्यसको कुनै पनि औचित्य रहदैन । यदि गाविस छुवाछुत मुक्त गाविसमानै परिणत भएको हो भने अब उक्त गाविसमा रोटी मात्रै नभई बेटी पनि चलाउनु पर्छ तब मात्र छुवाछुत मुक्त गाविस घोषणा गरेको सार्थक रहनेछ । सार्वजानिक ठाउँमा मात्रै छुवाछुत मुक्त घोषणा र घरभित्र उहि पुरानै रुढीवादी नै रह्यो भने त्यसको औचित्य हुदैन ।
त्यसले मानिसले मानिसलाई गर्ने विभेदको अन्त्य गर्नको लागि बेटी पनि चलाउन्ु पर्ने हुन्छ तब मात्र गाविसको अभियान सार्थक र सफल हुनेछ ।“ मानिस ठूलो दिलले हुन्छ जातले हुदैन”त्यसैले पनि समाजमा रहेका यस्ता कुरुतीको अन्त्यका लागि सवैले हातेमालो गर्नु आवश्यक छ र उक्ता गाविसको कार्य प्रति सवैले एक्केवद्धता जनाउँदै आफ्नो समाज बढ्ल्न र समृद्ध समाजको विकास गर्नका लागि हातेमालो गर्दै समाजमा रहेका हरेक प्रकारका छुवाछुत, दाइजो प्रथा, लगाएतका अन्य प्रथाको पनि उन्मुलन गनर््ु आवश्यक छ ।
