जोखिम न्युनिकरणका लागी पुर्वसुचनामा आधारित अन्तरक्रियात्मक नाटक

<h4><img src="http://sajhasabal.com/uploads/posts/dc9180e837d92f2b60fc58b7b53a62451480511642.jpg" style="width: 800px;"><b><br></b></h4><h4><b>‘‘बल्ल आँखा खुल्यो नाटक कालिकोटमा’’</b></h4><p><b>पार्बती सिंह/मङ्सिर १५, कालिकोट ।</b> नेपालको भौगोलिक सुन्दरताले भरिपूर्ण देश हो यहाँ तराई, पहाड, हिमालको एक अनौठो भौगोलिक र साँस्कृतिक सुन्दरता छ । यहाँ भुगोल ले दिएको प्राकृतिक सुन्दरताको साथै प्राकृतिक श्रोत साधन पनि प्रसस्त छ ।&nbsp;</p><p>तर समय समयमा आईरहने साना र ठूला &nbsp;प्रकोप ले भने दुःख दिई रहन्छ । जस्तै बाढी, पहिरो, हवा हुरी, आगलागी, भुकम्प त्यसमा पनि प्रत्येक वर्ष आउने प्राकृतिक प्रकोप पहिरो, बाढी र २०७२ सालको बैशाख १२ आएको ठुलो भुकम्पले गर्दा नेपालमा सबै भन्दा ठूलो भयो ।&nbsp;</p><p>जसले नेपालको पहाडी तथा तराई भेगमा प्रत्येक वर्ष ठूलो धन, जन तथा मानवीय तथा प्राकृतिक क्षति गर्ने गरेको छ ।नेपाल भूकम्पको हिसाबले ११औ स्थानमा, पहिरोको हिसाबले ३० औ स्थानमा तथा जलवायु परिवर्तनको हिसाबले ४औ स्थानमा पर्दछ ।</p><p>विभिन्न प्रकोपहरु मध्य नेपालमा भूकम्प, बाढी, पहिरो, आगलागी तथा महामारी प्रमुख हुन । वि.सं २०७२ साल वैशाख १२ र २९ गतेका भूकम्पबाट प्रभावित ५९ जिल्लामध्ये १४ जिल्ला अति प्रभावित छन् तर नेपालका सबै स्थान भूकम्पीय हिसाबले उच्च जोखिममा पर्दछ ।</p><p>२०७२ भूकम्पकले विद्यालयमा भएको क्षति राष्ट्रि««य योजना आयोगले गरेका विपत्पश्चातको आवश्यमता पहिचान (एम्ल्ब्) मा २०७२ वैशाख १२ र २९ को भूकम्पबाट शिक्षा क्षेत्रमा ३१३१७.९ मिलियज अमेरिकी डलर बराबरको क्षति भएको उल्लेख छ । जसमा निम्न अनुसार क्षति भएको छ ।</p><p>- विद्यालयः ९३५३</p><p>- कक्षा कोठा पूर्ण क्षतिः २२४०१</p><p>- कक्षा कोठा आंशिक क्षतिः १४०२४</p><p>- कक्षा कोठा सामान्य क्षतिः १८९४२</p><p>- शौचालयको पूर्ण क्षतिः ३७७३</p><p>- घेरा पर्खाल १४५९</p><p>- विद्यालयको पिउने पानीः१५६८</p><p>- विद्यार्थीको मृत्युः १२८८</p><p>( स्रोतः शिक्षा विभाग, विपत ब्यवस्थापन शाखा)</p><p>यस्तो ठूला क्षत्ति शिक्षा क्षेत्रमा बेहोनु पप्यो र कलिला बालबालिका शिक्षा बाट बन्चित हुनु पर्रयो र यस्तो क्षतिबाट कम गर्नका लागि &nbsp;डिपेको आठै को आर्थिक सहयोग, शिक्षा बिभागको समन्वयनमा र बालबालिका केन्द्रित विपद् जोखिम न्यूनिकरण (सीसीडिआरआर) कार्यक्रम संचालनका लागि बालबालिका केन्द्रित विपद् जोखिम न्यूनिकरण (सीसीडिआरआर) समुहमा सेभ द चिल्ड्रेन, प्लान नेपाल र वल्र्डभिजन इन्टरनेसनल हुन । &nbsp;</p><p>नेपालका ६ वटा &nbsp;जिल्ला बाग्लुङ,पर्वत, वाँके, कालिकोट, कैलाली र डोटी जिल्लाका ६० वटा विद्यालयहरुमा पाइलटिन्ङ्गको लागि &nbsp;बिद्यालय सुरक्षा परियोजना संचालन गरिएको छ । जस &nbsp;अनुसार कालिकोट जिल्लाका ५वटा गा.बि.स लालु, माल्कोट, रुप्सा, मेहलमुडी र रकु गा.बि.सका १०वटा बिद्यालयमा सञ्चालित छ ।</p><p><img src="http://sajhasabal.com/uploads/posts/4b68680278dd54fae53d53cac35d9e3f1480511667.jpg" style="width: 800px;"><br></p><p>यस परियोजनाले विद्यालयमा आधारित विप्द जोखिम व्यवस्थापन अवधारणाको कार्यान्वयनबाट समुदायका बालबालिका, महिला, पुरुष तथा विद्यालय र सम्बन्धित निकायहरुको विप्द उत्थानशीलता वृद्धि हुने मुख्य उद्देश्य राखेको छ ।&nbsp;</p><p>यस कायैक्रम मार्फत बिद्यालय तथा समुदाय स्तरमा बिपद सम्वन्धि जनचेतना जगाउने हेतुका साथ विद्यालय सुरक्षा कायक्रमलाई अझै प्रभावकारी बनाउनका लागि सेभ द चिल्डे«नको सहयोगमा, किर्डाक नेपाल कालिकोटको समन्वयनमा र दियालो परिवार कोहलपुर बाँकेका कलाकारहरुले कालिकोट जिल्लाका &nbsp;३ वाट गाविस लालु, रकु र मेहलमुडीमा &nbsp;जोखिम न्युनिकरणका लागी पुर्व सुचनामा आधारित अन्तरक्रियात्मक नाटक ‘‘बल्ल आँखा खुल्यो ’’ नाटक प्रस्तुत गरेको छ ।&nbsp;</p><p>यस नाटकको कार्यक्रमको लक्ष्यःअन्तरक्रियात्मक सडक नाटकको माध्यमबाट बाढी पहिरो र भूकम्प सम्बन्धी चेतना अभिवृद्धी गर्ने । उद्देश्यहरु १. बाढी पहिरो र भूकम्पबाट कसरी बच्ने भन्ने उपायहरुको जनमानसमा जानकारी गराउने ।</p><p>२. पूर्व सूचना, प्रकोप न्यूनिकरण, पूर्व तयारी, प्रकोप सामनाको बारेमा मनोरञ्जनात्मक तरिकाले समुदायलाई जागरुक पार्ने ।</p><p>३. स्थानीय श्रोत साधनको परिचालन र प्रयोग गर्ने बारेमा जानकारी गराउने ।</p><p><br></p><p>यस नाटकले विद्यालयलाई &nbsp;विपद् जोखिम न्यूनिकरण गर्नका लागि र बालबालिकाहरुलाई विद्यालय तथा धरमा सुरक्षित वाताारण सृजना गर्नका लागि र समुदायमा जनचेतना अभिवृद्धि गर्नका लागिे बल्ल खुल्यो &nbsp;आँखा नाटक संचालन गरिएको थियो ।&nbsp;</p><p>यसले सुरक्षित विद्यालयका सुविधाहरु ,विद्यालय विपद् ब्यवस्थापन ,वहुविपद् जोखिम लेखाजोखा शिक्षा क्षेत्रको विष्लेषण र योजना तर्जुमा का साथै जोखिम न्यूनिकरण उत्थानसिल शिक्षाकालागि संन्देश दिएको छ । नाटकले विपद् जोखिम न्यूनिकरण का वारेमा राम्रो जनचेतना फैलाएको छ यस्ता नाटकले दुर्गमका वस्तिहरुमा रहेका अशिक्षित अभिभावकहरु तथा &nbsp;बालबालिकाहरुलाई विपद् वाट जोगिनकालागि र पुर्वतयारीकालागि संदेश दिएको छ ।&nbsp;</p><p>यस नाटकबाट प्रत्येक्षरुपमा १२३० जना बालबालिका र ४३० जना अभिभावक लावान्धित भएका छन । नाटकले आम समुदाय स्तरसम्म छोटो समयमा चेतना फैलाउने काम गरेको &nbsp;श्री पंचदेव उ मा वि का निमित्त प्रधानाध्यापक नवराज संञ्ज्यालको भनाई रहेको छ ।</p><p>यसै गरी श्री बढरुख &nbsp;नि मा वि गैरिगाउँ ७ मेहमुडि का प्रधानाध्यापक चन्द्रसिह साँवद का अनुसार यस्ता चेतना अभिवृदिका क्रियाकलाप हरु विगतमा भएको भए पोदमारामा वाढीले पुर्याएको &nbsp;लाखौको जनधनको क्षति भोग्नु पर्ने थिएन। &nbsp;यस परीयोजना मार्फत हामिले विपद ब्यवस्थापन योजना र प्रतिकार्यका लागि पुर्व तयारी अपनाएका छौ ।&nbsp;</p><p><img src="http://sajhasabal.com/uploads/posts/230cefeabe8ee0a163461f3b4fcef0321480511674.jpg" style="width: 800px;"><br></p><p>श्री सरस्वति &nbsp;नि मा वि खुलालुका विद्यालय ब्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष दिनेश विष्ट को भनाई अनुसार यस नाटकले हाम्रो आखाँ प्रस्ट रुपमा खोलिदिएको छ । विगतका दिनमा हामिले अन्जानमा धेरै गल्ति गरेका रहेछौ । अवका दिनमा हामि विपद्को सामना गर्न सक्छौ किनकि यो विद्यालय सुरक्षा परीयोजना र यस नाटकले हाम्रो चेतना &nbsp;अभिबृद्धि गर्नेकाम गरेको छ । अव हाम्रा वालवालिका विपद वाट असुरक्षित हुने छैनन् ।&nbsp;</p><p>श्री शंकर उ मा वि रकु का वालक्लव अध्यक्ष टक्क सार्कि का अनुसार विपद् जोखिम न्यूनिकरणकालागि पहलकदमि गरेकोमा सेभ द चिल्डे्रन, किर्डाक नेपाल कालिकोटलाई स धन्यवाद दिन चाहन्छौ ।किनकि विपद वाट सुरक्षित हुनकालागि ज्ञान प्रदान गरेको मा जस अनुसार हामिले घरको विपद ब्यवस्थापन योजना र घरको जोखिम नक्शांकन पनि वनाएका छौ । आजको नाटकले झन &nbsp;थप उर्जा प्रदान गरेको छ । &nbsp; &nbsp;</p><p>विद्यालय यस कार्यक्रम &nbsp;माफर्त बिद्यालय तथा समुदायमा &nbsp;जनचेतना जगाउने काम गर्नुका साथै बिपद ब्यवस्थापन पुर्व तयारीका लागी &nbsp;बिद्यालय तथा समुदायमा बिभिन्न क्रियाकलापहरु सञ्चालन गर्ने काम गरेका छ । जस्तै बिद्यालयका शिक्षक,बिद्यार्थी, प्रअ, बि.ब्य.स र अभिभावकलाई तालिम &nbsp;तथा अभिमुखिकरण &nbsp;गर्नेका गर्नुका साथै बिद्यालयको सुधार योजनामा बिपद प्रतिकार्य योजना समाबेश गर्ने, गैह्र संरचनात्मक जोखिम ब्यवस्थान सहयोग गर्ने,बालबालिकाको घर तथा समुदायमा बिपद &nbsp;प्रतिकार्य योजना निमार्ण गर्न सहयोग लगाएत बिपद्को समयमा उद्धार कार्य गर्न ३ वटा कार्यक्रम लागू भएका बिद्यालयको कार्य क्षेत्रमा पर्ने प्रहरी चौकीलाई जिल्ला शिक्षा कार्यलय र बिद्यालयको रोहवरमा खोज तथा उद्धार सामाग्री सहयोग &nbsp;गर्ने काम गरेको छ ।&nbsp;</p><p>यस कार्यक्रमले छोटो समयमा भएपनि प्रभाबकारीकाम गरेकारको हुनाले यस कार्यक्रमकालाई निरन्तरता दिनुका साथै बिस्तार गर्नु पर्ने &nbsp;बिभिन्न सरोकारवालाको भनाइ रहेको छ ।</p><p><br></p>