रोल्पाली किसान भन्छन- ‘करौडौको स्याउँ भण्डारण गर्ने ठाउँ छैन’ (फोटोफिचर)

<p><img src="http://sajhasabal.com/uploads/posts/12d5595283a0591b7dd7bb867d9745c11468833617.jpg" style="width: 800px;"><b style="line-height: 1.42857;"><br></b></p><p><b style="line-height: 1.42857;">कुलदीप न्यौपाने/साउन ३, रोल्पा &nbsp;। </b><span style="line-height: 1.42857;">स्याउ भन्नेबित्तिकै भारतको सिम्ला सम्झने गरिन्छ, जहाँ बर्षेनी हजारौं नेपाली स्याउ टिप्न र ओसारपसार गर्न नेपालबाट जाने गर्दछन् । नेपालभित्रै कहाँ स्याउ खेती हुन्छ भन्ने कसैले सोध्यो भने धेरैले जुम्लालगायतका ठाउँलाइ सिकाउँछन् ।&nbsp;</span></p><p><span style="line-height: 1.42857;">तर, राप्तीको एउटा सिंगो गाविसभरि नै स्याउ खेती हुन्छ भन्ने थोरैलाई मात्र थाहा छ । रोल्पाको जिनवाङ गाविसका ६ वटा वडामा गाउँ नै ढाकिने गरी स्याउ खेती भइरहेको छ । बिडम्बना, न यसको उचित प्रचारप्रसार छ, न यहाँको स्याउ खेती प्रबर्धनमा सरकारको ध्यान पुगेको छ ।</span></p><p><img src="http://sajhasabal.com/uploads/posts/8ba5a01dbe8b4013a5a62f788ebc5d0d1468834738.jpg" style="width: 800px;"><br></p><p><span style="line-height: 1.42857;">असार महिना सकिदैछ । असार, साउन र भदौ महिना जिनवाङवासीका लागि दशैंभन्दा पनि ठूलो पर्व हो । यो सिजनमा कसले कति स्याउ फलाउने र कसले कति आम्दानी गर्ने भन्ने प्रतिष्पर्धामा हुन्छन् यहाँका किसानहरु । अहिले पनि स्याउको सिजन शुरु भएको छ ।&nbsp;</span><br></p><p><span style="line-height: 1.42857;">असार, साउन र भदौमा तीन चरणमा पाक्ने स्याउको खेती हुन्छ यहाँ । बर्षमा दश टन फल्ने असारे स्याउको अहिले सिजन चलिरहेको छ । त्यस्तै साउन १५ देखि सिजन शुरु हुने रेडगोल्ड बर्षमा २० टनको हाराहारी फल्छ । सबैभन्दा राम्रो स्याउ मानिने रोयल डेलियस भदौमा टिप्न मिल्छ । यो प्रजातिको स्याउ बर्षमा एक सय टनको हाराहारीमा फल्छ ।&nbsp;</span><img src="http://sajhasabal.com/uploads/posts/0b8f2d21c7feb75aaa03f030c135d7961468834748.jpg" style="line-height: 1.42857; width: 800px; float: left;"><span style="line-height: 1.42857;">रोल्पाको जिनावाङ गाविस वडा नम्बर ४ बडाढुंगा र मनिमारे, वडा नम्बर ५ झ्याम, वडा नम्बर ६ को नाउला, मंगरा, वडा नम्बर ९ को नाउली, जलेखर्क, वडा नम्बर ७ को बडामेला, सिस्नेगैरा, वडा नम्बर ८ को छेलोफाल्ने र कुहिने पानी स्याउको पकेट क्षेत्र मानिन्छ । यहाँ लाखौं बुटामा लटरम्म स्याउन फलेको छ । राम्रो उत्पादन भइरहेको किसानहरुको भनाइ छ । यहाँका किसानहरुले स्याउ खेतीको प्रर्बधनका लागि गर्नुपर्ने कुनै कसर बाँकी राखेका छैनन् ।&nbsp;</span></p><p><span style="line-height: 1.42857;">घरेलु उद्योग कार्यालयमा फर्म दर्ता गर्नेदेखि राजश्व कार्यालयमा कर तिर्नेसम्मका सरकारी प्रक्रिया सबै पूरा गरेका छन् । तर, किसानहरु जुन उत्साहका साथ स्याउ खेतीमा लागेका छन्, त्यसको अनुपातमा सरकारी क्षेत्रबाट कुनै पनि सहयोग पाउन सकेका छैनन् । यो बर्ष आएको असिनाले फलमा दाग लगायो । बेलैमा औषधि प्रयोग गरेको भए त्यो दाग मेटाउन सकिन्थ्यो तर सरकारी निकायले कुनै चासो नदिंदा त्यो संभव भएन ।</span><img src="http://sajhasabal.com/uploads/posts/bb2a27c7635208311b14eddbd0162d081468834764.jpg" style="line-height: 1.42857; width: 800px; float: left;"><span style="line-height: 1.42857;">यहाँको स्याउ पूरै अर्गानिक छ । </span></p><p><span style="line-height: 1.42857;">यहाँका किसानलाई बिषादि प्रयोग गर्ने त परै जाओस्, बिषादि भनेको के हो भन्ने पनि थाहा छैन । जसले गर्दा यहाँको स्याउ पूरै अर्गानिक बन्न पुगेको छ । तर, जति मेहनतसँग अर्गानिक स्याउ फलाए पनि त्यसको सही ब्यवस्था हुन सकेको छैन । स्याउ उत्पादक किसान भीमबहादुर खत्रीका अनुसार स्याउ फलाउँदासम्म जुन उत्साह हुन्छ, स्याउ बिक्री गर्ने बेला त्यो उत्साह निराशामा परिणत हुन्छ । स्याउ टिपेर कहाँ राख्ने भन्ने नै यहाँको पहिलो समस्या हो । स्याउ भण्डारण गर्ने ठाउँको अभाव हुँदा गाइगोठमा राख्न बाध्य छन् यहाँका किसानहरु ।&nbsp;</span></p><p>भण्डारण मात्र होइन बिक्री गर्दा पनि आफूले मूल्य तोकेर बिक्री गर्न पाउँदैनन् । किसानले बर्षभरि आफ्नै सन्तानलाई जत्तिकै मायाँ गरेर स्याउको स्याहारसुसार गर्छन् तर बिक्री गर्ने बेला बिचौलियाहरु आएर मूल्य तोक्छन् र आफै लैजान्छन् । अर्का किसान रामबहादुर खत्री भन्नुहुन्छ— यसरी आफूले उत्पादन गरेको वस्तुको मूल्य अरुले तोक्दा कति दुःख लाग्दो हो तर पनि हामी सहेर बिचौलियाकै मूल्यमा बिक्री गर्न बाध्य छौं ।<img src="http://sajhasabal.com/uploads/posts/d624245e903c242a8ff6fa923265f8f31468834820.jpg" style="line-height: 1.42857; width: 800px; float: left;"><span style="line-height: 1.42857;">यहाँका स्याउ किसानका दुःख त कति छन् कति ।</span></p><p><span style="line-height: 1.42857;"> दाङबाट दूरीका हिसाबले नजिकै भए पनि छोटो बाटो नहुँदा स्याउ बजारसम्म आफै पुर्याउन समस्या छ । तुलसीपुरबाट कपुरकोट ३५ र कपुरकोटबाट रोल्पाको बुढागाउँहुँदै जिनावाङको झ्यामसम्म ४० किलोमिटर मात्रै दूरी छ । यो सडक स्याउ आपूर्तिकै लागि भनेर शुरु गरिएको हो ।&nbsp;</span></p><p><span style="line-height: 1.42857;">त्यसो त पछिल्लो समय सल्यानको कपुरकोटदेखि रुकुमको खौला जोड्ने बाइपास सडकको रुपमा यसले मान्यता मानेर बर्षेनी करोड बढी बजेट पनि आइरहेको छ । तर यो बजेटअनुसार काम हुन सकेको छ्रैन । जेनतेन सडक खुले पनि स्तरोन्नति नहुँदा यहाँ गाडी चल्न सकेका छैनन् । यो सडक कालोपत्रे भयो भने किसान आफैले स्याउ बजारसम्म पुर्याउन सक्ने विश्वास व्यक्त गर्नुहुन्छ जिनवाङका किसान कुलबहादुर केसी ।&nbsp;</span><img src="http://sajhasabal.com/uploads/posts/1e47396e580b6bec4bb34bd14ea9a28b1468834836.jpg" style="line-height: 1.42857; width: 787px;"><span style="line-height: 1.42857;"><br></span></p><p style="text-align: center; "><span style="line-height: 1.42857;">स्याउ खेतीबाट उत्साहित भएका किसानले अहिले दाँते ओखर, किबी, टिमुर, आरु बखडा लगायतका अन्य खेती पनि शुरु गरेका छन् । गोठे मलको प्रयोग गरेर अर्गानिक खेती गरिरहेका किसानले सबै उत्पादन अर्गानिक नै गर्ने गर्छन् । तर, यसमा सरकारी निकायको कुनै सहयोग छैन । काम कुरो एकातिर, कुम्लो बोकी ठिमीतिर भनेझैं करोडौंको स्याउको खेती हुने ठाउँमा गएर कृषि कार्यालयका प्राविधिकले बेमौसमी तरकारी लगाउनुस् भनेर उपेदश दिंदा यहाँका किसानलाई निकै दुःख लाग्ने गरेको छ ।&nbsp;</span><img src="http://sajhasabal.com/uploads/posts/9371908daffef533ec77534193aad0a51468834859.jpg" style="line-height: 1.42857; width: 787px; float: left;"><span style="line-height: 1.42857;">सहयोग नै गर्ने भए स्याउ खेतीमा गर्न किसानहरुले सरकारसँग माग गरेका छन् । सरकारले कृषिमा विभिन्न प्याकेज ल्याएको र अनुदानको पनि ब्यवस्था गरेका यहाँका किसानले पनि सञ्चारमाध्यमबाट सुन्ने गर्छन् तर यहाँको स्याउ खेती प्रबर्धनमा सामान्य प्राविधिक सहयोगसमेत नपाउँदा सरकारी घोषणा गफ मात्रै रहेछ भन्ठान्दा रहेछन् ।&nbsp;</span></p><p><img src="http://sajhasabal.com/uploads/posts/c7497d52b4d391e24dd9b30fc86674f11468834871.jpg" style="width: 800px;"><span style="line-height: 1.42857;"><br></span></p><p><img src="http://sajhasabal.com/uploads/posts/8655be101faa35265a4cfade05ca12b11468834881.jpg" style="width: 800px;"><span style="line-height: 1.42857;"><br></span></p><p><img src="http://sajhasabal.com/uploads/posts/c5cd50bc157f9295be247addb99a6c0f1468834896.jpg" style="width: 800px;"><span style="line-height: 1.42857;"><br></span></p><p><img src="http://sajhasabal.com/uploads/posts/863299e8cc8b98e5dfef47eeb1eb2a051468834907.jpg" style="width: 800px;"><span style="line-height: 1.42857;"><br></span></p><p><img src="http://sajhasabal.com/uploads/posts/90aca6113644bf532dc71fcad9a05f9e1468834916.jpg" style="width: 800px;"><span style="line-height: 1.42857;"><br></span></p><p><span style="line-height: 1.42857;">तस्बिर: कुलदिप न्यौपाने&nbsp;<br></span><br></p><div><br></div>