प्रभात सुवेदी।कात्तिक ७, बर्दिया ।
अव विदेश नजानु तर्केर ।
नयाँ नेपाल आउनु है फर्केर ।।
सशस्त्र द्वन्द्व अगाडि हिउँदमा आफ्नो पूख्र्यौली पेशा धान्न र लोक रीतिथितीको जगेर्ना गर्न प्रसस्तै गाइनेदाइहरु सारङ्गी बोकेर गाउँशहरमा आउने गर्दथे ।
गाउँठाउँमा भएका सामाजिक घटनाहरुलाई जस्ताको तस्तै उतारेर विभिन्न लोकभाकाहरुमा समेट्दै ती घटनाहरुलाई एक स्थानबाट अर्को ठाउँमा पु¥याउन सम्बाददाताको रुपमा काम गर्दथे । तर, आजभोली भने यो दृश्य विरानो बन्दै गएको छ । नेपाली लोकबाजा सारङ्गी देख्न अवका पुस्ताले संग्रहालय धाउने अवस्था आउन थालेको छ ।
शनिवार विहान अकस्मात एकजना गाइने दाइ सारङ्गी बोकेर देखिए सदरमुकाम गुलरियामा । दाङ राक्सेचौर–३, घर भएका राजु गन्धर्व दशै मनाए लगत्तै तिहारका लागि खर्च जुटाउन पुर्खाको चिनो सारङ्गी बोकेर बर्दिया झर्नुभयो । उहाँ बताउनुहुन्छ, ‘म प्रत्येक वर्ष यसरी नै आउने गर्छु , यसो २÷४ पैसा कमाइ पनि हुने आफ्नो पुख्र्यौली पेसा पनि धानिने हजुर ।’ पछिल्लो समयमा यो चलन हराएकोमा राजु गन्धर्व अत्यन्तै दुःखी हुनुहुन्छ । आफ्नै छोराछोरीहरुले पनि सिक्न त्यति चासो नदिएको उहाँ बताउनुहुन्छ । उहाँ भन्नुहुन्छ, ‘१२, १३ वर्षका बालबालिकाहरुले त सारङ्गी देखेकै छैनन्, यसरी सारङ्गी बजाएर हिँड्दा केटाकेटीहरु अचम्मै मान्छन् भने ठूलाहरुले खुसी व्यक्त गर्दछन् ।’
खासगरी खमारी जातको काठबाट विशेष सिपद्वारा खोक्रो आकृतिमा तयार गरी, खाली भागलाई छालाले मोडेर, नाइलनको चारओटा तारहरुलाई घोडिमा कसेर, घोडाको पुच्छरको कर्द बनाई सल्लाको खोटोमा घोटेर बजाइन्छ । निकै सिप र कौषल भएपछि यसबाट अत्यन्तै मधुर आवाज निकाल्न सकिन्छ । हाल यो बाजाको आवाज नेपाली लोक तथा केही आधुनिक गीतहरुमा समेत प्रयोग गरिएको छ ।
खासै जग्गा नभएको र घरखर्च चलाउन आफू आएको राजु गन्धर्वले सासलाई बताउनुभयो । आजभोलीका पुस्ताले यो बाजा सिक्न नचाहेको तर गाउँघरमा क्लब बनाएर सिक्ने गरेको भएपनि यसलाई कुशलतापूर्वक बजाउनेहरुको अभाव बढ्दै गएको उहाँ बताउनुहुन्छ ।