किशोरकिशोरी सामाजिक विभेदविरुद्ध घरदैलो गर्दै

<p>विजय रावत | पुस १४, खलङ्गा | जुम्लामा अझै पनि लैङ्गिक हिंसा तथा लिङ्गका आधारमा गरिने विभेदको चपेटामा महिला र बालबालिका पर्दै आएका छन् । देशको शासन व्यवस्था र समयमा परिवर्तन आए पनि जुम्लामा अझैसम्म लिङ्गका आधारमा छोरा-छोरीबीच गरिने विभेदका कारण किशोरीहरू उक्त समस्याबाट मुक्त हुनसकेका हुन् ।&nbsp;<br></p><p>पठनपाठन, खानपान, लुवाइखुवाइ र बोलीचालीमा पनि संस्कारका नाममा सानै उमेरदेखि जानीनजानी घरदेखि नै छोरीको आत्मबल घटाउने काम गरिन्छ । छोरीलाई संस्कारी नारी तथा छोरालाई असल नागरिक बनाउने नाममा घरदेखि नै बालिकाले विभेदकारी शिक्षा पाइरहेका छन् ।&nbsp;</p><p>यस्तै संस्कारका कारण पछि गएर किशोरभन्दा किशोरी बढी कमजोर मनस्थितिका हुने गरेका कारण विद्यालय वा समाजमा ठूला मान्छेका अगाडि बोल्न वा सहजै मनको कुरा व्यक्त गर्न पनि उनीहरु सक्दैनन् । समाजको लहलहै तथा पारिवारिक दबाबका कारण जुम्लामा कतिपयले त किशोरी अवस्थामै आमा बनेर आफ्नो भविष्य नै अन्धकारमा पु¥याएका घटना बढेकाले पछिल्लो समय जिल्लाका गाउँदेखि शहरसम्म लैङ्गिक हिंसा तथा छोराछोरीबीच हुने विभेदविरुद्ध महिला वा किशोरीले खुलेरै बहस गर्नाकासाथै उक्त विषयमा सामूहिक अभियानसमेत सञ्चालन गरिरहेका छन् ।&nbsp;</p><p>गाउँका किशोरी दिदीबहिनीले कालान्तारमा समाजले बनाएका विभेदकारी संस्कारका कारण कुनै पनि दुःख भोग्न नपरोस् भन्दै सिंजा गाउँपालिका जोडुका विद्यार्थीले घरदैलो अभियान गर्दै आएका छन् ।&nbsp;</p><p>स्थानीय जोडुस्थित श्री माविमा अध्ययनरत २५ किशोर यस्तो अभियानमा लागेको सम्भवत यो जिल्लाकै पहिलो नमूना काम हो । प्लान इण्टरनेशनल नेपालको सहयोगमा आत्मसम्मानका लागि सहकार्य क्याड नेपालले गाउँमा सञ्चालन गरेको तीन महीने परिवर्तनका संवाहक(सिओसी) कक्षापछि किशोरहरू पनि यस्तो अभियानमा लागेका हुन् ।&nbsp;</p><p>किशोरहरूले हिजोआज समूहमा मिलेर गाउँमा हिंसा तथा विभेदविरुद्ध घरदैलो कार्यक्रम गरिरहेको सिओसी कक्षाका सहजकर्ता दलबहादुर बुढाले जानकारी दिनुभयो । उहाँका अनुसार सिओसी कक्षा लिइसकेपछि किशोरहरुमा आएको आँट र जाँगरका कारण उनीहरु आफँै समाज परिवर्तनका लागि अग्रसर भएका हुन् । किशोर बमबहादुर बुढाले घरदैलोमै गएर स्थानीयवासीलाई लैङ्गिक तथा घरेलु हिंसाका विषयमा जानकारी दिन निकै गाह्रो भएको बताउनुभयो ।&nbsp;</p><p>“हाम्रो समाजमा छोरीमाथि निकै विभेद हुन्छ, छोरीलाई सकेसम्म अभिभावकले विद्यालय नै पठाउँदैनन्”, उहाँले भन्नुभयो, “हामी छोरा–छोरी एउटै हौँ, यही विभेद अन्त्यका लागि घरदैलो अभियान जारी राख्नेछौँ ।”&nbsp;</p><p>घरदैलोपछि गाउँमा लैङ्गिक हिंसा तथा छोरा–छोरीबीचको विभेद न्यूनीकरण हुँदै गएको अर्का किशोर राजेन्द्र बुढाले बताउनुभयो । “सिओसी कक्षाले हाम्रो बानीमा परिवर्तन त ल्यायो यसका साथै गाउँ समाजमा लैङ्गिक हिंसा गर्नेको बानीमा समेत हामी परिवर्तन गर्ने कोसिसमा छौँ”, उहाँले भन्नुभयो, “उक्त कक्षाकै कारण हामीमा बोल्न सक्ने र निर्णय गर्ने क्षमता वृद्धि भएको हो ।”&nbsp;</p><p>किशोर दाबहादुर रावतले यस्ता अभियानबाट गाउँमा छोरीलाई धेरै नपढाउने वा सानैमा बिहे गरिदिने परम्परा रोकिने बताउनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, ‘सिओसी कक्षाले हामीलाई समूहमा मिलेर बस्न र निणर्य गर्न सिकाएको छ, सोही आधारमा पछि पर्ने समस्या समाधानका लागि हामी एकजुट भएर अघि बढ्ने छौँ ।”&nbsp;</p><p>सिओसी कक्षाका कार्यक्रम सुपरभाइजर शेरबहादुर रोकायाले यस्ता कक्षाले किशोर तथा किशोरीको क्षमता अभिवृद्धि गरेकाले बोल्ने, पढ्ने वा आत्मनिर्णय गर्ने क्षमता विकासका लागि जिल्लाका हिमा, सिंजा र कनकासुन्दरी गाउँपालिकामा पनि थप कक्षा सञ्चालन भइरहेको जानकारी दिनुभयो । उहाँका अनुसार तीन गाउँपालिकामा आठ किशोरी र आठ किशोरका १६ समूहमा ८०० विद्यार्थी उक्त कक्षामा रहभागी भएका छन् ।</p>