प्रजातान्त्रिक आन्दोलनका अथक योद्धा कोइरालाको स्मारकस्थल उपेक्षित

<p>माघ ३, महोत्तरी | नियमित सम्भार र रेखदेख नपाएपछि&nbsp; मटिहानी–७ स्थित शहीद केशव कोइरालाको स्मारकस्थल खण्डहरजस्तै बनेको छ । उहाँ नेपाली प्रजातान्त्रिक –लोकतान्त्रिक आन्दोलनका अथक योद्धा&nbsp; हुनुहुन्थ्यो ।&nbsp;<br></p><p>नेपाली कांग्रेसको आह्वानमा सशस्त्र आन्दोलनको तयारी गरिरहँदा उहाँलाई तत्कालीन निरंकुश पञ्चायती शासकले २०३१ साल साउन ३१ गते राती&nbsp; मटिहानीमा गोली हानी हत्या गरेको थियो । विसं २०४६ मा प्रजातन्त्र पुनःस्थापना भएपछि उहाँको&nbsp; सहादत स्थलमा नै विसं २०५४ मा स्मारक बनाइएको थियो ।&nbsp; यसपछि सो स्मारकस्थल मर्मत नपाएर बेवारिस बनेको हो ।</p><p>“केशवजस्ता सपूतको सहादतले मुलुकमा २०४६ सालमा प्रजातन्त्र पुनःस्थापना भयो, त्यसयता लोकतान्त्रिक आन्दोलन र मधेश आन्दोलनसँगै मुलुकले लोकतान्त्रिक सम्बिधान पनि पायो”,&nbsp; केशवसँगै आन्दोलनमा होमिएका जलेश्वर नगरपालिका–५ पर्साका बासिन्दा बलराम शर्मा&nbsp; भन्नुहुन्छ,&nbsp; “तर, हाँमी कृतघ्न भएछौँ, केशवको स्मारकस्थलको अहिलेको बेवास्ता देख्दा उहाँका प्रतिमा र स्मारक स्थल किन राखिएछ भन्ने लागेको छ ।”</p><p>शहीद कोइरालाको मटिहानी–७ स्थित सहादतस्थल (हालको श्रीराम माध्यमिक विद्यालय परिसर) मा निर्माण भएको स्मारक पूर्वप्रधानमन्त्री एवं नेपाली कांग्रेसका संस्थापक नेता कृष्णप्रसाद भट्टराईले २०५४ साल चैत १० मा अनावरण गर्नुभएको थियो । अहिले नियमित रेखदेख, सरसफाइ नपाएर र छाडा गाईबस्तुको खुला विचरण भइरहँदा शहीद प्रतिमास्थलको अवस्था&nbsp; दयनीय बनेको जनाइएको छ ।</p><p>“हामी पाँच जना ( केशव कोइराला, गणेश नेपाली, श्रीधर ठाकुर, महेश कोइराला र बलराम शर्मा&nbsp; ) मटिहानी चौकी कब्जा गर्न खटिएका थियौँ”, शर्मा त्यतिखेरको घटना सम्झँदै भन्नुहुन्छ, “चौकी नजिक पुगेर हामीले पहिलो फायर ग¥यौँ, यसपछि प्रहरीको जवाफी फायरिङ सुरु भयो, हामीसँग प्रसस्त गोलीगठ्ठा नहुँदा फरक फरक दिशाबाट छरिएर सीमा कट्ने&nbsp; धुनमा थियौ, ठ्याक्कै प्रहरीको गोलीले केशव ढल्नुभयो ।” त्यतिखेर चौकी कब्जा गर्न जानेमध्ये महेशको २०३३ सालमा ओखलढुङ्गामा सशस्त्र आन्दालनकै क्रममा सहादत भएको, गणेश&nbsp; र श्रीधर ठाकुर पनि केही वर्षपहिले बितेपछि अब आपूमात्र सो घटनाका पात्रमध्ये बाँकी रहेको शर्मा बताउनुहुन्छ । केशव प्रजातन्त्रप्रतिको निष्ठा, यसका लागिको बलिदान र&nbsp; समवयबीच उर्जा प्रवाह गरिरहने साथीका रुपमा सम्झना भइरहने शर्माको भनाइ छ । ं</p><p>विसं २०४८ मा जननिर्वाचित कांग्रेसको सरकार गठन भएपछि गठित शहीद केशब कोइराला स्मृति प्रतिष्ठान मटिहानीले सरकारकै आर्थिक सहयोगमा शहीद कोइरालाको प्रतिमा बनाएर अनावरण गराएको थियो । शहीद प्रतिमास्थलको सौन्दर्य वृद्धि, नियमित मर्मत र सम्भारका लागि त्यसयता कतैबाट ठोस रकम प्राप्त हुन नसक्दा सोचे जति काम हुन नसकेको समितिका पदाधिकारी&nbsp; बताउँछन् । “हामीलाई त्यतिखेर प्राप्त रकमले प्रतिमा स्थापित त ग¥यौँ”,&nbsp; प्रतिष्ठानका अध्यक्ष एवं कांग्रेसका नेता उपेन्द्र चौधरीले भन्नुभयो, “गर्नुपर्ने काम धेरै भए पनि त्यसयता कतैबाट ठोस सहयोग नपाइँदा सोचेजस्तो प्रभाविलो र दिगो कामभने बढाउन सकिएन ।”</p><p>ओखलढुङ्गा जिल्लाको&nbsp; रातमाटे–१ को छहरे कोइरालागाउँमा २००७ साल असार ३ गते जन्मनुभएका केशव कोइराला&nbsp; मटिहानीस्थित याज्ञबल्क्य लक्ष्मीनारायण विद्यापिठमा अध्ययनरत रहेकै बेला मुलुकमा प्रजातन्त्र पुनःस्थापनाका लागि&nbsp; कांग्रेसमा आबद्ध भएर आन्दोलनमा होमिनुभएको थियो । जन्म पहाड भए पनि ज्ञानआर्जन र प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा मटिहानीसँग जोडिनुभएका शहीद कोइराला महोत्तरीले चिनाएका सपूत रहेका मटिहानी–८ का बासिन्दा प्रेस स्वतन्त्रता सेनानी ८७ वर्षीय बिन्देश्वरीप्रसाद मण्डल बताउनुहुन्छ ।</p><p>यसैबीच मटिहानी नगरपालिकाका प्रमुख हरिप्रसाद मण्डलले शहीद केशव कोइरालाको स्मारक स्थलको सौन्दर्य वृद्धि, मर्मतसम्भार र देखभालका लागि केही रकम दिइए र अगामी दिनमा आर्थिक सहयोग गर्ने जानकारी दिनुभयो । “हामीले २०७५ मै नगरपालिकाबाट केही रकम छुट्याएर प्रतिष्ठानलाई दियौँ”, उहाँले भन्नुभयो, “यसयता प्रतिष्ठानबाट स्मारकस्थलबारे कुनै प्रस्ताव हालसम्म आएन ।” यसबीचमा सहादतस्थलसँगैको राम मावि परिसरमा शहीदकै स्मृतिमा सभाकक्ष बनाइएको र ‘शहीद केशव कोइराला सभा भवन’ नाउँ राखिएको नगर प्रमुख मण्डलको भनाइ छ ।</p>