खोज

काठमाडौं । देश बाढीको चपेटामा परेका बेला दुबईमा व्यवसाय गरिरहेका नेपाली उद्यमी विष्णुप्रसाद पुडासैनी नेपाल फर्किए । उनी यसपटक व्यवसाय विस्तारका लागि होइन, विपत्तिमा परेका नेपालीको पीडामा मल्हम लगाउन नेपाल आएका हुन्। उनले बाढीपीडितको राहत तथा पुनःस्थापनाका लागि रु. ५१ लाख ५१ हजार १११ प्रधानमन्त्री दैवीप्रकोप उद्धार कोषमा सहयोग गरेका छन् ।

आफ्ना बुबा गोपीप्रसाद पुडासैनीको उपस्थितिमा नेपाल आएर उनले अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेलाई उक्त रकमको चेक हस्तान्तरण गरे।

देश विपत्तिमा परेका बेला विदेशमा चुप लागेर बस्न नसकेको बताउँदै पुडासैनीले आफ्नो तर्फबाट मातृभूमिका लागि सहयोग गर्न पाउनु आफ्नो सौभाग्य भएको बताए।

“विदेशमा बसे पनि मेरो मन नेपालमै छ। देश रोइरहेको बेला म त्यहाँ चुप लागेर बस्न सकिनँ। आफ्नो तर्फबाट सहयोग गर्न पाउनु मातृभूमिप्रतिको गुण तिर्ने एउटा प्रयास हो,” उनले भने।

उनले विदेशमा रहेका नेपालीलाई पनि विपत्तिको समयमा आफ्नो क्षमताअनुसार सहयोग गर्न आग्रह गरेका छन् । “देशलाई समस्या परेको बेला हामी जहाँ भए पनि एकजुट हुनुपर्छ। विदेशमा रहेका नेपालीले पनि आफ्नो ठाउँबाट सक्दो सहयोग गरौँ,” उनले भने।

पुडासैनीको यो सहयोगले उनको सामाजिक जिम्मेवारी मात्र देखाउँदैन, विदेशमा बसेर पनि मातृभूमिसँग उनको सम्बन्ध कति गहिरो छ भन्ने पनि देखाउँछ। तर उनको परिचय यतिमै सीमित छैन। उनी विदेशमा सिकेको प्राविधिक सीप र लामो अनुभवलाई आफ्नै उद्यममा रूपान्तरण गरेर अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा नेपाली प्राविधिक क्षमताको पहिचान बनाउन खोजिरहेका उद्यमी हुन्।

हेटौँडाबाट सुरु भएको उनको प्राविधिक यात्रा अहिले संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई)को दुबई हुँदै खाडी र एसियाली बजारसम्म पुगेको छ। करिब १९ वर्षको इन्जिनियरिङ तथा प्राविधिक अनुभवलाई व्यवसायसँग जोडेर उनले स्थापना गरेको हाइड्रोजेट ग्लोबल टेक्नोलोजी एन्ड सर्भिस अहिले भूमिगत पाइपलाइन पुनःस्थापना, फोहोर पानी व्यवस्थापन, संरचनात्मक मर्मत, औद्योगिक सरसफाइ तथा विशेष प्राविधिक उपकरणको क्षेत्रमा काम गरिरहेको छ।

पुडासैनीको उद्यमशीलताको जग कार्यालयमा बसेर बनेको होइन, फिल्डमा काम गर्दागर्दै तयार भएको हो । करिब १९ वर्षको प्राविधिक यात्राका क्रममा उनले पानीका पाइपलाइन, ट्यांकी, टनेल, कल्भर्टलगायत जटिल संरचनामा काम गरे। त्यही क्रममा उनले प्राविधिक समस्या कसरी समाधान गर्ने भन्ने मात्र होइन, समस्या किन उत्पन्न हुन्छ र दीर्घकालीन समाधान कसरी खोज्ने भन्ने कुरा पनि नजिकबाट बुझ्दै गए।

“मैले सिस्टम कसरी चल्छ भन्ने मात्र होइन, गडबडी किन हुन्छ र दीर्घकालीन समाधान कसरी दिने भन्ने कुरा फिल्डमै सिकेँ,” उनी भन्छन्।

त्यही अनुभव विस्तारै व्यवसायको आधार बन्यो।

सन् २०१५ मा दुबईमा हाइड्रोजेट स्थापना भयो। कम्पनीले प्रारम्भमा अमेरिका, बेलायत, जर्मनी, पोल्यान्ड, नेदरल्यान्ड्स र टर्कीलगायत मुलुकबाट मेसिन तथा उपकरण आयात गरेर सेवा सञ्चालन गर्‍यो।

तर अन्तर्राष्ट्रिय उपकरण प्रयोग गर्दै जाँदा पुडासैनीले एउटा महत्वपूर्ण समस्या महसुस गरे। बजारमा उपलब्ध सबै उपकरणले आफूले सामना गरेका विशिष्ट प्राविधिक समस्या समाधान गर्दैनथे।

त्यसपछि उनले बजारमा उपलब्ध मेसिन किनेर मात्र काम गर्नेभन्दा आफ्नै आवश्यकताअनुसार मेसिन र उपकरण विकास गर्ने बाटो रोजे।

“मेसिन किन्ने मात्र होइन, आफ्नो कामको आवश्यकता अनुसार मेसिन बनाउने बाटो हामीले रोज्यौँ,” उनी भन्छन्।

साझेदार कारखानाका इन्जिनियरसँग सहकार्य गर्दै कम्पनीले उपकरणको डिजाइनदेखि उत्पादनसम्मको प्रक्रिया अघि बढायो। अहिले हाइड्रोजेट पी एन्ड एस तथा एचटीपी ब्रान्डअन्तर्गत विभिन्न उपकरण उत्पादन भइरहेका छन्।

पाइपलाइन सम्बन्धी यान्त्रिक उपकरण उत्पादन सुरु गरेको करिब सात वर्ष भइसकेको छ। गेट भल्भ, प्रेसर रिड्युसिङ भल्भ, एयर रिलिज भल्भ, बटरफ्लाई भल्भ तथा विभिन्न आकारका रिपेयर क्ल्याम्पलगायत उपकरण कम्पनीले आफ्नै आवश्यकता र प्राविधिक डिजाइनअनुसार तयार गराउँदै आएको छ।

जुन आकारको पाइप हो, त्यसैअनुसार रिपेयर क्ल्याम्प डिजाइन गर्ने र आवश्यकता अनुसार चीनका कारखानासँग सहकार्य गरी उत्पादन गर्ने अभ्यास कम्पनीले अपनाएको छ।

आफ्नै डिजाइन र उत्पादन प्रक्रियामाथि विश्वास भएकै कारण कम्पनीले आफ्ना केही उत्पादनमा पाँच वर्षसम्मको वारेन्टी दिने गरेको पुडासैनी बताउँछन्।

“हामीले प्रयोग गर्ने सामग्रीदेखि उत्पादन प्रक्रियासम्म थाहा हुन्छ। त्यसैले गुणस्तरमा विश्वास गर्न सकिन्छ,” उनी भन्छन्।

हाइड्रोजेटको काम मेसिन उत्पादनमा मात्र सीमित छैन। सानो ड्रेनेज लाइनदेखि उच्च चापका ठूला जेटिङ युनिटसम्म कम्पनीको कामको दायरा फैलिएको छ।

ढल, वर्षाको पानी, फोहोर पानी तथा सिँचाइका पाइपलाइनमा जमेको फोहोर, बालुवा, तरल पदार्थ तथा अन्य अवरोध हटाउन कम्पनीले विभिन्न जेटिङ युनिट प्रयोग गर्छ।

निर्माणका क्रममा ताजा कंक्रिट पाइपभित्र पसेर समयसँगै कडा हुने समस्या पनि कम्पनीले समाधान गर्दै आएको छ। त्यस्ता समस्याका लागि डायमन्ड कटर, चेन नोकर तथा विभिन्न कस्टमाइज्ड कटिङ औजार विकास गरिएको छ।

कंक्रिट कटर, रुट कटर, ग्राउटिङ उपकरणदेखि समुद्री पाइपलाइनभित्र जम्ने कडा पदार्थ हटाउने विशेष डायमन्ड कटरसम्म कम्पनीले तयार गरेको छ।

यसरी हेर्दा हाइड्रोजेटका लागि उपकरण उत्पादन छुट्टै व्यापार होइन। फिल्डमा देखिएको समस्या पहिचान गर्ने, त्यसको प्राविधिक कारण बुझ्ने, परीक्षण गर्ने र त्यसअनुसार समाधान विकास गर्ने निरन्तर प्रक्रिया हो।

पुडासैनीको प्राविधिक यात्राको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष मर्मत रसायनको विकास हो।

भवन तथा संरचनामा देखिने चर्काइ, जग बस्ने, चुहावट र सिपेजजस्ता समस्याका लागि कम्पनीले इन्जेक्सन मर्मत प्रविधि प्रयोग गर्छ। खाडी क्षेत्रको उच्च तापक्रम, हावाको प्रभाव, पानीको गुणस्तर र माटोको अवस्थाले मर्मत रसायनको प्रभावकारितामा फरक पार्न सक्ने भएकाले कम्पनीले आफ्नै आवश्यकताअनुसार रसायन विकासमा काम गरेको हो।

जर्मनी, मलेसिया, युरोपेली मुलुक तथा चीनका उत्पादनसँग तुलना गर्दै करिब अढाई वर्षसम्म नमुना परीक्षण गरिएको पुडासैनी बताउँछन्।

लामो परीक्षण, अनुसन्धान र असफलताबाट सिक्दै आवश्यकताअनुसारको रसायन विकास गरिएको उनको भनाइ छ।

उनका लागि उत्पादन भनेको बजारमा वस्तु ल्याउनु मात्र होइन। समस्या बुझ्नु, अनुसन्धान गर्नु, परीक्षण गर्नु र त्यसबाट प्रभावकारी समाधान विकास गर्नु नै उत्पादनको वास्तविक अर्थ हो।

हाइड्रोजेटले अघि बढाइरहेको अर्को महत्वपूर्ण क्षेत्र हो,ट्रेन्चलेस प्रविधि।

परम्परागत रूपमा भूमिगत पाइपलाइन मर्मत गर्न सडक वा जमिन खन्नुपर्ने हुन्छ। यसले सडक अवरुद्ध हुनुका साथै जनजीवन प्रभावित हुन्छ र समय तथा लागत पनि बढ्छ।

ट्रेन्चलेस प्रविधिले भने धेरै अवस्थामा सडक वा जमिन नखनी भूमिगत पाइपलाइन मर्मत तथा पुनःस्थापना गर्न सकिन्छ।

हाइड्रोजेटले सीआईपीपी रिलाइनिङ, यूभी, ब्लु–लाइट तथा स्टीम क्युरिङ, पोइन्ट प्याच मर्मत, रोबोटिक सीसीटीभी निरीक्षण, रासायनिक इन्जेक्सन तथा जीआरपी लाइनमेन्टजस्ता प्रविधिमा काम गर्दै आएको छ।

खानेपानी, वर्षाको पानी, फोहोर पानी, सिँचाइ, प्रेसर तथा ग्राभिटी पाइपलाइनदेखि पानीमुनिका पाइपलाइनसम्म कम्पनीको प्राविधिक दायरामा छन्।

“यो प्रविधिको सुन्दरता भनेकै समुदायलाई कम असर पार्नु हो। सडक खन्नुपर्दैन, मानिसको दैनिक जीवन रोकिँदैन,” पुडासैनी भन्छन्।

उनको भविष्यको सोच अझ अगाडि पुगेको छ। गहिरा च्याम्बर, बन्द स्थान तथा पानीमुनिका काम प्राविधिक रूपमा जोखिमपूर्ण हुन्छन्। यस्ता काममा मानिसलाई प्रत्यक्ष पठाउनुको सट्टा रोबोटिक प्रणाली प्रयोग गर्ने उनको योजना छ।

“यस्ता काम मानिसले होइन, रोबोटिक प्रणालीले गर्ने अवस्थामा पुर्याउनु मेरो योजना हो,” उनी भन्छन्।

उनका लागि रोबोटिक प्रविधिको उद्देश्य मानिसलाई विस्थापित गर्नु मात्र होइन। जोखिमपूर्ण कामबाट मानिसलाई सुरक्षित राख्दै नयाँ प्रकारका दक्ष जनशक्तिको माग सिर्जना गर्नु पनि यसको उद्देश्य हो।

नयाँ प्रविधिको खोजीका लागि हाइड्रोजेटले अन्तर्राष्ट्रिय प्रदर्शनीमा नियमित सहभागिता जनाउँदै आएको छ। ट्रेन्चलेस तथा पाइपलाइन प्रविधिसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय प्रदर्शनीमा विश्वभरका उत्पादक र प्रविधि विकासकर्तासँग प्रत्यक्ष सम्पर्क गर्ने, उपकरणको क्षमता बुझ्ने र आफ्नो बजारका लागि उपयोगी प्रविधि पहिचान गर्ने गरिएको पुडासैनी बताउँछन्।

कुनै उपकरण खरिद गर्नुअघि खाडीको तापक्रम, पानीको गुणस्तर, कामको प्रकृति, मर्मतसम्भार खर्च र पार्टपुर्जाको उपलब्धतासमेत मूल्यांकन गर्ने गरिएको छ।

कम्पनीका अनुसार चीनका एक सयभन्दा बढी कारखानासँग नियमित कारोबार भइरहेको छ। केही साझेदार कारखाना हाइड्रोजेटका लागि विशेष उत्पादनमा समेत केन्द्रित छन्। अमेरिका, बेलायत, टर्की तथा युरोपेली मुलुकबाट पनि उपकरण आयात हुने गरेको छ।

ठूला अर्डर पठाउनुअघि उत्पादनकै चरणमा कारखाना पुगेर नमुना परीक्षण गर्ने अभ्यास कम्पनीले अपनाएको छ।

हाइड्रोजेटले यूएईबाट आफ्नो सेवा विस्तार गर्दै ओमानसम्म पुर्‍याइसकेको छ। कतारमा व्यवसाय विस्तारको प्रक्रिया अघि बढिरहेको छ भने साउदी अरेबियामा प्रवेशको तयारी भइरहेको छ। बहराइन र कुवेतलाई पनि आगामी बजारका रूपमा हेरिएको छ।

कतारमा सुनील कुमार घिमिरे र ओमानमा विवेक झा सह–साझेदारका रूपमा उनिसङ्ग जोडिएका छन्। अमेरिका र क्यानडाबाट समेत साझेदारीका लागि चासो आएको पुडासैनी बताउँछन्।

नेपाल पनि उनको विस्तार योजनाको महत्वपूर्ण हिस्सा हो।
तीव्र सहरीकरणसँगै नेपालमा ढल व्यवस्थापन, नदी तथा ताल सफाइ र भूमिगत पाइपलाइन मर्मतको आवश्यकता बढ्दै गएको उनको बुझाइ छ। त्यसैले वातावरणमैत्री, समय बचत गर्ने र लागतप्रभावी प्रविधिलाई नेपालमा विस्तार गर्ने उनको योजना छ।

हाइड्रोजेटको व्यावसायिक दर्शनलाई पुडासैनी तीन शब्दमा समेट्छन । गुणस्तर, गति र लागत।

गुणस्तरमा सम्झौता नगरी छिटो र लागतप्रभावी सेवा दिनु उनको प्राथमिकता हो। आफ्नै उपकरण र रसायन विकास गर्नुको मूल कारण पनि गुणस्तरलाई आफ्नै नियन्त्रणमा राख्नु रहेको उनी बताउँछन्।

तर आफ्नो यात्रालाई उनी सफलताको अन्तिम बिन्दुका रूपमा हेर्दैनन्।

“सय पाइला हिँड्नुपर्नेमा मैले दुई–तीन पाइला मात्र हिँडेको छु,” उनी भन्छन्।

आगामी दिनमा नयाँ प्रविधिको अध्ययन, नयाँ उत्पादन विकास, रोबोटिक प्रणालीको प्रयोग तथा खाडी र एसियाली बजारमा साझेदारी विस्तार उनको प्राथमिकतामा छन्। आफ्नो प्राविधिक यात्रालाई भविष्यमा पुस्तकका रूपमा समेत प्रस्तुत गर्ने योजना उनले बनाएका छन्।

पुडासैनीको यात्राको सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष भनेको सीपलाई रोजगारी र उद्यममा बदल्ने सोच हो।

विदेशमा काम गर्न पुगेका धेरै नेपालीले श्रम बेचेर कमाएको रकम नेपाल पठाउँछन्। पुडासैनीले भने विदेशमा सिकेको सीप, अनुभव र प्राविधिक ज्ञानलाई व्यवसायमा बदलेका छन्।

आज उनको कम्पनीमा नेपालसहित भारत, पाकिस्तान, बंगलादेश, श्रीलंका, अफ्रिकी मुलुक तथा स्थानीय जनशक्ति कार्यरत छन्।

“मेरा सबै टोली सदस्यले उत्कृष्ट काम गरिरहेका छन्। यो एक्लैको सफलता होइन,” उनी भन्छन्।

उनको कथा त्यसैले एउटा नेपालीले दुबईमा व्यवसाय गरेको कथा मात्र होइन। यो विदेशमा सिकेको सीपलाई प्रविधिमा, प्रविधिलाई उत्पादनमा र उत्पादनलाई विश्व बजारमा बदल्न सकिन्छ भन्ने सम्भावनाको कथा हो।

अझ महत्वपूर्ण कुरा, विश्व बजारमा आफ्नो व्यवसाय विस्तार गरिरहेका पुडासैनीका लागि नेपाल केवल बजार होइन, जिम्मेवारीको भूमि पनि हो।

बाढीले देशका विभिन्न क्षेत्रमा नागरिकलाई समस्यामा पारेका बेला उनले रु. ५१ लाख ५१ हजार १११ सहयोग गरे। सहयोग हस्तान्तरण गर्न उनी आफैं नेपाल आए र अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेलाई चेक बुझाए।

चेक हस्तान्तरण गर्दै उनले देश रोएको बेला आफ्नो तर्फबाट सहयोग गर्न पाउनु मातृभूमिप्रतिको कर्तव्य पूरा गर्ने अवसर भएको बताए।

विदेशमा रहेका नेपालीलाई पनि उनले विपत्तिको समयमा आफ्नो ठाउँबाट सक्दो सहयोग गर्न आग्रह गरेका छन्।

हेटौँडाबाट सुरु भएको प्राविधिक यात्रा दुबई हुँदै खाडी र विश्व बजारतर्फ अघि बढिरहेको छ। अब पुडासैनीको लक्ष्य सेवा बेच्नेमा मात्र सीमित छैन।

आफैं समाधान डिजाइन गर्ने, आफ्नै प्रविधि विकास गर्ने, जोखिमपूर्ण काममा रोबोट भित्र्याउने र नेपाली प्राविधिक क्षमतालाई विश्व बजारमा स्थापित गर्ने।

त्यसैले विष्णुप्रसाद पुडासैनीको कथा विदेशमा गएर कमाउने नेपालीको परम्परागत कथाभन्दा फरक छ। यो सीपबाट उद्यम, उद्यमबाट प्रविधि र प्रविधिबाट विश्व बजार निर्माण गर्ने यात्राको कथा हो।

दुबईमा व्यवसाय गरिरहेका यी नेपाली उद्यमीले विपत्तिको समयमा नेपाल फर्किएर गरेको ५१ लाखभन्दा बढीको सहयोगले उनको यात्राको अर्को पक्ष पनि उजागर गरेको छ।

विश्व बजारमा व्यवसाय विस्तार गरिरहे पनि देश दुख्दा मन नेपालमै हुन्छ भन्ने सन्देश उनको यो यात्राले दिएको छ।