खोज

असोज २८, विराटनगर । मोरङमा बसोबास गदै आएका  लोपउन्मुख जाती सन्थालहरू परम्परागत नृत्य दासाईको तयारीमा जुटेका छन् । नेपाल सन्थाल आदिवासी उत्थान संघका सचिव बुद्धिलाल सोरेनका अनुसार नृत्य प्रदर्शनको तयारीका लागी उनीहरु सन्थाल भाषाका गीत गाउँने नाँच्ने दैनिक अभ्यासमा ब्यस्तरहनुभएको छ  । मोरङमा बसोबास गर्दै आएका सन्थालहरू आदिकाल देखि नै हिन्दुहरूको चाड दशैं र तिहारको बेला दासाई नृत्यमा रमाउने गरेको उहाँले बताउनुभयो ।

सन्थाल   समुदायले कला संस्कृतीको जर्गेनागर्न युवाहरुलाई यो जातीको नाँच र सस्कृतीको विषयमा नाँच्न गाउँन सिकाईरहेको छन । मूर्ति बनाउने र मूर्ति पूजा नगर्ने यी सन्थालहरू दसैँको घटस्थापना सुरु भएदेखि घरमा थन्क्याएर राखिएका मादल, ढोल, झ्याम्टा आदि झिकेर अरूको घरघर गई चामल, चिउरा माग्दै नृत्य सुरु गर्दछन् । जसले सन्थाल नृत्य सुरु भएको संकेत गर्दछ । उनीहरूको यो नृत्य प्रचलन दसँैको मूल टीकाको दिनसम्म जारी रहन्छ । जब दसैंको एकादसी सुरु हुन्छ त्यस दिनदेखि पूर्णिमासम्म भव्यरूपमा सामूहिक तबरले विभिन्न स्थानमा दसँै मेलामा उनीहरूले परम्परागत नृत्य प्रस्तुत गर्दछन् ।

सन्थाल अगुवाहरू दशैंको बेलामा नाचिने नृत्य भएकोले नै यो नाचको नाम दासाई भएको बताउँछन् । तर,दशैं र दासाई नाचबीचको सम्बन्धका बारेमा कुनै जानकारी नभएको नेपाल सन्थाल आदिवासी उत्थान संघका सचिव बुद्धिलाल सोरेनको भनाई छ । दशैं र तिहारको समयमा गाउँ–गाउँमा लाग्ने मेलामा सन्थाल युवाहरूको दासाई नाच प्रमुख आकर्षण हुने गरेको छ ।

मोरङ राजघाटका स्थानीय गोरे हेमरनले दासाई नाचले सन्थाल जातिको जातीय एवं सांस्कृतिक पहिचान जोगाई राखेको बताउनु हुन्छ । उहाँले  –‘दासाई नृत्यमा लगाउने पोशाकमा समेत एक रुपता ल्याउन सकेका छैनौं । धिमाल,राजवंशी,ताजपुरिया जस्तै सन्थाल जाति पनि फरक भेष र फरक संस्कृतिका कारण चिनिन सक्ने जाति मानिन्छ ।

सन्थाल नृत्य आफ्नै जातीय भाषा, गाई जात्रे पहिरन, रङ्गीचङ्गी भाव भंगिमा रंगीन कमिज पञ्ची धोती जस्तो कपडा शिरमा मयूरको प्वाँख र ऐना तथा झुम्काले बनाएको फेटा लगाई, जीउमा कल्ली बाँधेर बाजागाजाको साथ एउटै ताल, सुरमा सामूहिक रूपमा छुट्टाछुट्टै समूहमा प्रस्तुत गरिन्छ । यस नृत्यमा नाच्नेहरू सबै पुरुष सन्थालहरू हुन्छन भने उनीहरूलाई आकर्षित गर्न जोस थप्न महिलाहरू पनि उत्तिकै सक्रिय हुन्छन् । 

नृत्य मध्य अवस्थामा महिलाहरूले बेलाबेलामा भुजा फ्याँक्ने गर्दछन् भने नाचीरहेका सन्थालहरू आफूलाई बहादुर सावीत गर्न बिनाहात जमीनमाथि उडेका भुजा मुखैले खाने प्रयास गर्दछन्। खासगरी मोरङको रंगेली , रामचौक , दोमना , आमतोला , लक्ष्मीपुर ,कर्सिया ,खोरकाटा, विसनपुर र लक्ष्मीनया,राजघाट,होक्लाबारी,बयरवन, शनिश्चरे, र केरौनमा सन्थालहरूको बसोवास रहेको छ ।

शिक्षाको उज्यालो किरण बाट टाडा रहेको यस जाति आफनो सास्कृतिक पर्वको जर्गेन ागर्नको लागी भने अग्रसर रहेको बताताइएको छ  । परापुर्वकाल देखि नै पिछडिएको यो जातिले आफनो कला र सभ्यतालाई जर्गेना गर्न भने एकजुट हुन लागेको हो ।