पन्चेबाजा सँकटमा, बिहेमा बज्न छोडे मङ्गल धुन

सलिम अन्सारी/मङ्सिर १२, प्युठान । यो बिहेको मौसम हो, तर गाउँमा बिहेको रौनक देखिन्ऩ । शहर बजार होस या गाउँघरमा हुने बिबाह उसै पनी रमाईलो हुन्छ । बिहेको रङ्गीबिरङ्गी बातारणमा बाजाको मङ्गलमय धुनले सबैतिर उल्लासमय र उमङ्गमय बनाईरहेका नै हुन्छन ।

तर समय बदलिए सँगै बिहेको शैली पनी फेरिदैँ जान थालेपछी गाउँघर तिर पन्चेबाजाको मागमा समेत कमी हुँदै गएको छ । नयाँ पुस्ताले सिप र कला नसिक्दा र पहिलेका बुढापाकाहरु पुरानिदै गयपछी परम्परा नै लोप हुने अबस्थामा पुगेको छ । परम्परा देखी दमाई समुदायले बजाउँदै आएको पन्चेबाजा सँकटमा परेको हो ।

प्युठानको हँसपुरमा बस्दै आएका दमाईहरुले त्यस क्षेत्रका बिभिन्ऩ समुदायको शुभबिबाह,सभा समारोह,पुजाआजा र उत्सबका बेला बाजा बजाउँदै आए पनी पछिल्ला बर्षहरुमा यस्को लोकप्रियता घट्दै गयको स्वयँम उनीहरु बताउँछन ।

पहिले जस्तो मागी बिहे गर्ने चलन निकै कम भयकाले पन्चेबाजाको प्रयोगमा कमी आएको हो । उनीहरुले बाजा बजाएर अघी लागे शुभ हुने बिस्वाश लिईन्छ, बाजा बजाउने दमाईहरुको सँख्या भने आधा दर्जन भन्दा बढि छैन्ऩ।बाजा बजाउने दमाईको सँख्या नै कम भयकाले साँस्कृतिक एबम धार्मिक परम्परालाई निरन्तरता दिन पनी समस्या भयको छ ।

स्थानियबासी मुम बहादुर परियारले भने, युवाहरु बजाउने तर्फ आकर्षित नै छैन्ऩ अचेल बिहेमा पन्चेबाजा बजाउने चलनमा कमी आएका कारण दमाई समुदायका युवाहरुले पनी रोजगारीको अन्य बिकल्प रोज्न थालेका छन । जिल्लामा हुने बिभिन्ऩ सभा समारोहमा बाजागाजा बजाउने समुहमा बुढापाकाहरुलाई बढि देख्न सकिन्छ । शुभबिबाहका साथै गाउँमा हुने एकाध सार्बजनिक समारोहका अतिथीहरुलाई पन्चेबाजा बजाएर स्वागत गर्ने गरिन्छ ।

पन्चेबाजा अर्न्तगत दमाहा, झ्याली, ट्याङ्को, नरसिङ्गा र सनहि पर्छन । हँसपुर गाबिसमा घण्रघछ घरधुरी दमाई समुदायको बसोबास रहेको छ । अधिकाशँ युवा कामका लागी भारत तिर छिरेका छन । गाउँमा बाजा बजाउने केटाहरु नै छैन्ऩ । स्थानिय रुक बहादुर नेपालीले भनेुहामीहरुले बाजा बजाउन छोड्यौ भने यहाँ बाजा बजाउने मानिस नै छैन्ऩ । गाउँमा बसेका युवाहरुले बाजा बजाउन सिकेका छैन्ऩ ।

बाजा बजाउन जान्ऩेहरु बितेपछी बाजा बजाउने अर्को पुस्ता नै छैन्ऩ । हँसपुर टका जुठे नेपालीले भनेुबाजा बजाउनेहरु भयन्ऩ भने यहाँको परम्परा नै सँकटमा पर्छ।गाउघर तिर पन्जेबाजाको समुह अगाडी लगाएर जन्ती सहित दुलहि लिन जाने गर्छन । पन्जेबाजा बेहुला पक्षको घरबाट बजाउन बोलाईने चलन छ ।

उनीहरुले बाजा बजाए बापत पारिश्रमिक स्वरुप पन्ध्र सय देखी पच्चिस सय रुपैयाँ सम्म लिने गरेका छन । पहिले जस्तो बाबुआमाले छिनेका सँगै बिहे गर्नेहरुको कमी आएकाले र युवायुवतीले प्रेम बिबाह र मन्दिरमा गइ बिहे गर्ने प्रचलनका कारण पन्चेबाजाको प्रयोगमा कमी आएको अधिकाशँको बुझाई छ ।
साईतको बेला बजाईने बाजा भयकाले पन्चेबाजा बजाउने सँस्कृतीलाई निरन्तरता दिनुपर्ने बुढापाकाहरुको सुझाब रहेको छ ।