सलिम अन्सारी/फागुन २, प्युठान । देश तथा बिदेशका घट्नाक्रमलाइ गाउँका कुना कन्दरा सम्म सुचना दिने गतिलो संवाहकको रुपमा रहेका गाइने दाइहरु हिजोआज प्राय गाउँमा भेटिदैन्न, उनिहरुले सारङ्गी रेटेर गित गाएको सुन्न बिरलै पाइन्छ ।
बिहान देखि साझ सम्म सारङ्गी रेट्दा पनि जीवन चलाउनै धौ धौ भएपछी धेरैले आफ्नो पुर्खौली पेशा नै बदले, तर कतिपय गन्धर्वको मनले यो पेशालाइ चट्क्कै माया मार्न सकेका छैन्न । बरु उनिहरुले नयाँ पुस्तालाइ सारङ्गी बाजा चिनाउदै गित गाउँदै र आशिष दिदै हिडेँका छन । पेशा नै लोप हुँदै गए पनि पेशालाई टिकाउनमा समुदायको सहयोग कम हुँदै गएको बेला राप्ती अन्चलमा भने ‘सारङ्गी बचाउ’ अभियान थालिएको छ ।
नेपाली गित तथा संगित क्षेत्रको सारङ्गी बाजाको पहिचान लोप हुन लागेको भन्दै गन्धर्ब लोक संरक्षण मन्च रस्पुरकोट १ प्युठानले दाङबाट अभियान शुरु गरेको हो । गत पुस महिनाको २० गते देखि थालिएको पहिलो चरणमा राप्तिका पाच जिल्लामा अभियान सन्चालन गरिएको मन्चका अध्यक्ष धुर्ब बिरही गन्धर्बले जानकारी दिए ।
सारङ्गी गन्धर्बहरुको मात्र बाजा होइन, यसलाइ राज्यले पनि संरक्षण गर्नुपर्छ । उनले भने ” सारङ्गी बचाउन घरदैलो अभियान थालेका हौ ।” अभियानका क्रममा विभिन्न सांगितिक कार्यक्रम मार्फत गन्दर्ब जातिको सांस्कृतिक उत्थान,पहिचान र सारङ्गिको महत्व बारे जानकारी दिइएको उनको भनाइ छ । दाङ र रोल्पामा अभियान सम्पन्न गरे पश्चात् प्युठान आइपुगेको उक्त अभियानमा अर्घाखाँची, रुपन्देही, कपिलबस्तुका साथै राप्तिका ५ वटै जिल्लाका गन्दर्ब कलाकारहरुको सहभागिता रहेको छ।राप्तिमा सन्चालन गरिएको अभियानका लागि विभिन्न ३ वटा अभियान टोलि रहेको अध्यक्ष रन्जनले बताए ।
राप्तिमा अभियान सकेपछि सारङ्गि कसरी बज्छ ? भन्ने मूल्य र मान्यतालाइ अँगाल्दै देशब्यापी रुपमा “सारङ्गि बचाउ”अभियान लैजाने गन्दर्ब लोक सांस्कृतिक संरक्षण मन्चले जनाएको छ । “देशमा जहाँ जहाँ गन्दर्बहरुको बसोबास छ ती जिल्लामा विशेष गरि यो अभियान लैजान्छौ ।” अर्घाखाँची अर्घाका ४५ बर्षिय अभियानकर्ता ठाकुर गन्दर्बले भने ।”हाम्रो अभियान प्रभावकारी हुँदै गएको छ ।”
यो अभियानले बर्षौ देखि थिचोमिचोमा परेका गन्दर्ब जातिको उत्थानका लागि यो जातिका ब्याक्ती र सो सम्बद्ध संघसंस्थाहरुलाइ थप कृयाशिल बनाउने उनको बिश्वास छ । अपाङ्ग भएका ब्याक्तिको प्रतिभा उचाइमा पुर्याउन आफुहरुले उनिहरुलाइ पनि समाहित गरेको ठाकुरले सुनाए । अभियानकर्ताको टोलिमा दाङका अपाङ्ग चेत बहादुर केसि मुख्य आकर्षण हुन । दुबै खुट्टा लुलो भएका उनले आफ्नो नृत्य मार्फत अपाङ्गले पनि अबसर पाउने हो भने केहि गर्न सक्छन भन्ने गतिलो उदाहरण पेश गरेका छन ।
अभियानका क्रममा आर्थिक संकलन पनि गरिने र संकलित रकमबाट रुपन्देहिमा स्व गायक तिर्थ गन्धर्बको शालिक निर्माण गरिने गन्धर्ब लोक सांस्कृतिक संरक्षण मन्च प्युठानले बताएको छ । यो अभियान अहिले सम्म कै पहिलो भएकाले सहयोग गर्न समाजले सबैलाइ आग्रह समेत गरेको छ ।
